اقتصاد۲۴- یک گزارش جدید نشان میدهد جمهوری آذربایجان، میزبان بیستونهمین اجلاس جهانی متعاهدین کنوانسیون تغییراقلیم (کاپ ۲۹) در دههٔ آینده شاهد افزایش چشمگیر تولید سوختهای فسیلی خواهد بود. نویسندگان این گزارش میگویند مذاکرات مهم اقلیمی نباید تحت نظارت «کسانی که علاقهٔ خاصی به وابسته نگهداشتن جهان به سوختهای فسیلی دارند»، انجام شود. آنها در گزارش خود علاوهبر موضوعات اقتصادی و تلاش برای تولید و فروش سوختهای فسیلی بیشتر، به مواردی از نقض حقوق بشر توسط دولت «الهام عالیاف» در این کشور نیز اشاره کردهاند و از میزبانی جمهوری آذربایجان در کاپ ۲۹ ابراز نگرانی کردهاند.
شرکت دولتی نفت و گاز آذربایجان، سوکار (Socar)، و شرکای آن قرار است تولید سالانه گاز این کشور را از ۳۷ میلیارد مترمکعب امروز به ۴۹ میلیارد مترمکعب تا سال ۲۰۳۳ افزایش دهند. سوکار همچنین اخیراً موافقت کرده است که صادرات گاز به اتحادیه اروپا تا سال ۲۰۲۶ را ۱۷ درصد افزایش دهد.
نویسندهٔ اصلی گزارش CAT: تأثیر «سوکار» (شرکت دولتی نفتوگاز آذربایجان) مطمئناً در طول مذاکرات اقلیمی در باکو محسوس خواهد بود. آیا نمیتوانیم از خود بپرسیم: ما روباه را مسئول مرغداری کردهایم؟
کاپ ۲۹ که در ۱۱ نوامبر (۲۱ آبان) کار خود را آغاز میکند، درحالی برگزار میشود که دانشمندان میگویند ادامهٔ انتشار دیاکسیدکربن به این معنی است که «تعادل آیندهٔ بشریت درحال برهم خوردن است». آژانس بینالمللی انرژی در سال ۲۰۲۱ اعلام کرد نباید بهرهبرداری جدیدی از سوخت فسیلی انجام شود تا میزان انتشار دیاکسیدکربن تا سال ۲۰۲۵ به صفر برسد.
اما در گزارشی که توسط «کلایمت اکشن ترکر» (Climate Action Tracker) منتشر شده، آمده است سوکار در سال ۲۰۲۳، ۹۷ درصد از هزینههای سرمایهای خود را به پروژههای نفت و گاز اختصاص داده است. این شرکت چند هفته پس از آنکه مشخص شد جمهوری آذربایجان میزبان کاپ ۲۹ است، «بخش انرژی سبز» را راهاندازی کرد و نوید سرمایهگذاری در فناوریهای بادی، خورشیدی و جذب کربن را داد. اما براساس این گزارش، فعالیتهای سوکار در زمینهٔ انرژیهای تجدیدپذیر همچنان ناچیز است.
«کلایمت اکشن ترکر» (با نام اختصاری CAT) یک پروژهٔ مشترک بین چند نهاد مطالعاتی بینالمللی است که از سال ۲۰۰۹ اقدامات دولتها در حوزهٔ اقلیم و کاهش انتشار گازهای گلخانهای را مورد ارزیابی قرار میدهد. این ارزیابیها از سال ۲۰۱۵ بهبعد، بر مبنای چیزی که در توافقنامهٔ اقلیمی «پاریس» نوشته شده است، انجام میشود.
تحلیلگران CAT در گزارش خود که ماه گذشته منتشر کردهاند، برنامهٔ اقدام اقلیمی جمهوری آذربایجان را «بسیار ناکافی» ارزیابی کردهاند: «آذربایجان در میان گروه کوچکی از کشورهایی است که هدف اقلیمی خود را تضعیف کرده است [و]این کشور در حال دوبرابر کردن استخراج سوختهای فسیلی است.» در این گزارش آمده است که آذربایجان و سوکار نیز به نقض حقوق بشر متهم شدهاند. نویسندگان میگویند شکستدادن بحران اقلیمی نیازمند «آزادی بیان» و «حمایت از حقوق بشر جامعه مدنی» است.
«رجین ریشتر» (Regine Richter) از سازمان غیردولتی «اورگوالد» (Urgewald) آلمان که نویسنده اصلی این گزارش است، میگوید: «باتوجهبه نقش محوری سوکار در اقتصاد آذربایجان و روابط نزدیک آن با نخبگان سیاسی این کشور، تأثیر آن مطمئناً در طول مذاکرات اقلیمی در باکو محسوس خواهد بود. درحالیکه ما برای کاپ ۲۹ آماده میشویم، آیا نمیتوانیم از خود بپرسیم: ما روباه را مسئول مرغداری کردهایم؟»
رئیسجمهوری آذربایجان، «الهام علیاف»، در یک کنفرانس اقلیمی در ماه آوریل (فروردین) گفت: «داشتن ذخایر نفت و گاز تقصیر ما نیست. این یک هدیه از طرف خداست.» علیاف خودش عضو هیئتمدیره سوکار بود و تا سال ۲۰۰۳ که جانشین پدرش بهعنوان رئیسجمهوری شد، معاون سوکار بود. مدیریت کاپ ۲۹ برعهده «مختار بابایف»، وزیر محیطزیست و منابعطبیعی آذربایجان است و او نیز پیش از آنکه وزیر محیطزیست شود، تا سال ۲۰۱۸ بهمدت ۲۶ سال برای سوکار کار میکرد. علاوهبراین، «روشن نجف» که رئیس فعلی سوکار است، عضو کمیته ساماندهی کاپ ۲۹ است.
یکی از سخنگویان کاپ ۲۹ اخیراً درباره تولید گاز جمهوری آذربایجان و انتقال آن گفته است: «در پی اختلال در عرضهٔ گاز از سوی روسیه، جمهوری آذربایجان در پاسخ به درخواست اروپا برای افزایش عرضه در حال سرمایهگذاری در ظرفیت گاز است. این یک توافق در راستای برآورد جهانی [سازمان ملل]است که بر لزوم اطمینان از انتقال عادلانه و منظم انرژی تأکید دارد. جمعبندی جهانی به این نتیجه رسید که جهان در مسیر توقف گرمایش جهانی نیست و به کاهش فوری و عمیق انتشار گازهای گلخانهای نیاز است.»
این سخنگوی کاپ ۲۹ که نامی از او ذکر نشده است، اضافه کرده: «آذربایجان بهعنوان بخشی از تعهد خود برای تبدیلشدن به یک تأمینکننده پیشرو انرژی سبز، بهشدت در حال توسعه منابع خورشیدی و بادی فراوان خود است.»
بااینحال، نه سوکار و نه وزارت امور خارجه آذربایجان به درخواستهای روزنامهٔ «گاردین» چاپ لندن، برای اظهارنظر در این باره پاسخ ندادهاند.