اقتصاد۲۴- قطعنامه دوم شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی علیه ایران در تازهترین نشست این شورا تصویب شد. این دومین قطعنامه شورای حکام علیه ایران در دولت سیدابراهیم رئیسی و سومین قطعنامه این شورا از زمان روی کار آمدن جو بایدن، رئیسجمهوری آمریکا بر سر کار است.
به گزارش هم میهن، در هر دو قطعنامه اخیر به عدم پاسخدهی «معتبر ایران بهلحاظ فنی» در مورد آثار اورانیوم یافتشده در سه سایت اعلامنشده اشاره شده است. به گزارش خبرگزاری فرانسه، آژانس به دلیل همکاری ناکافی ایران که مشکلی حلنشده باقی مانده است، عمیقا نگران است. آژانس بینالمللی انرژی اتمی اجازه تهران به جمعآوری نمونهها و دسترسی بدون تاخیر به سایتها و تجهیزات و نیز توضیحات در مورد وجود ذرات اورانیوم را «ضروری و فوری» خوانده است. این قطعنامه شورای حکام در مرحله فعلی اهمیتی نمادین دارد، اما ممکن است مقدمهای باشد برای کشاندن پرونده ایران به شورای امنیت سازمان ملل متحد و احتمال اعمال تحریمهای بیشتر علیه ایران.
احتمال و گزینه کشاندن ایران به شورای امنیت سازمان ملل متحد توسط لورا اس. اچ هولگیت سفیر آمریکا در آژانس مطرح شده است. وی گفته است: «ایران باید بداند که اگر برای حل این مسائل همکاری نکند، شورا اقدامات بیشتری انجام خواهد داد.» وزارت امور خارجه ایران پیش از تصویب این قطعنامه پیشنویس چهار کشور آمریکا، بریتانیا، فرانسه و آلمان را محکوم کرده و مردود دانسته و اعلام کرده بود که پاسخ تهران در صورت تصویب این قطعنامه «قاطع و موثر» خواهد بود. ناصر کنعانی، سخنگوی دستگاه دیپلماسی ایران گفته است: «چهار کشور غربی به عنوان پیشنهاددهندگان این قطعنامه ضدایرانی با سوءاستفاده از شرایط اخیر، صرفا با انگیزه و هدف اعمال فشار سیاسی بر ایران، پیشنهاد تصویب این قطعنامه را به شورای حکام دادهاند، اقدامی که تاثیر منفی بر روند حلوفصل فنی موضوعات مدنظر آژانس خواهد گذاشت.» کنعانی اعلام کرد که «هیچ دلیل موجه فنی یا فوریت پادمانی برای ارائه قطعنامه علیه ایران» وجود نداشته است. محسن نذیری، نماینده دائم ایران در آژانس بینالمللی انرژی اتمی ساعاتی پس از تصویب قطعنامه جدید در شورای حکام گفت که این قطعنامه میتواند بر همکاری تهران با این آژانس تأثیر بگذارد.
نماینده ایران در آژانس گفت که «اهداف سیاسی بانیان این قطعنامه ضدایرانی محقق نخواهد شد، اما تصویب آن میتواند بر روند همکاری و تعاملات سازنده جمهوری اسلامی ایران با آژانس اثرگذار باشد.»
در تهران نیز محمد اسلامی، رئیس سازمان انرژی اتمی، در سخنانی بهطور تلویحی تائید کرد که سفر بازرسان آژانس به ایران که قبلا دربارهاش هماهنگی صورت گرفته و مورد تائید سخنگوی وزارت امور خارجه نیز قرار گرفته بود، از سوی ایران لغو شده است. اسلامی درباره اینکه گفته شده با سفر گروسی به ایران موافقت شده است، گفت: «این سفر برای وقتی بود که از سیاست فشار استفاده نکنند، حرکتهای سیاسی و آوردن عبارات غیرواقعی و غیرحرفهای در شرایطی که گفتگو وجود دارد و مذاکرات مسیر خودش را طی کرده است، در راستای همان سیاست شکستخورده فشار حداکثری است که از نظر ما مردود است.» رئیس سازمان انرژی اتمی ایران گفت: «امروز طرفین برجام میخواهند بازگردند؟ بسمالله، بازگردند و طبق همان برجام عمل کنند. ایران هیچکاری که آژانس از آن مطلع نباشد، انجام نداده و نمیدهد و فعالیتهای ما همگی در چارچوب مقررات است.» رئیس سازمان انرژی اتمی ایران در خصوص اینکه باتوجه به تلاش برای حل اختلافهای ایران و آژانس در میان تشدید کارشکنیهای کشورهای غربی تا چه میزان به همکاری ایران و آژانس میتوان امیدوار بود، بیان کرد: «ایران و آژانس طبق پادمان هیچ مشکلی ندارند. ملاک برای همکاری ما با آژانس پادمان است؛ پادمان و NPT ضوابط نوشتهشدهای دارند، باید رعایت کنیم و آژانس هم بارها در این خصوص گزارش داده است.» وی با اشاره به اینکه موارد ادعایی و اتهامی چیز جدیدی نیست، عنوان کرد: «این مکانها جدید نیستند، ۲۰ سال است که مطرح میکنند. ۲۰ سال است که بر ایران فشار میآورند که این فشارهای۲۰سال گذشته موجب مذاکرات مستمر شده است.» اسلامی درباره اینکه ایران بازگشت طرفین را راستیآزمایی میکند، گفت: «ایران هیچکاری که آژانس از آن مطلع نباشد، انجام نداده و نمیدهد و فعالیتهای ما همگی در چارچوب مقررات است.»
اگرچه این قطعنامه نیز بیشتر جنبه نمادین دارد، اما در صورتیکه مفاد آن در چارچوب همکاری ایران و آژانس اجرا نشود، میتواند از سوی اروپا و آمریکا بهعنوان زمینهای برای برداشتن گامهای بعدی و حتی ارجاع پرونده هستهای ایران به شورای امنیت مورد استفاده قرار بگیرد.
ایران و آژانس تاکنون دوبار برسر یک چارچوب مشخص کاری برای حل اختلاف توافق کردهاند که به نتیجه نرسیده است. ایران میگوید پاسخهای لازم را به آژانس داده است، اما آژانس این پاسخها را ناکافی میداند. ایران خواهان مختومه شدن پرونده، همزمان و همراستا با توافق نهایی برای احیای برجام است، اما آژانس و طرفهای برجام این دو مسئله را مستقل از هم میدانند. به این ترتیب و با توجه به موضعی که ایران اتخاذ کرده، باید گفت که سرانجام برجام همچنان در وضعیتی بلاتکلیف و نامشخص قرار دارد. البته مذاکرات برای احیای برجام همین حالا هم در حالت اغما قراردارد. هرچند برخی منابع از وقوع تحرکات جدید در این پرونده در چند روز اخیر خبر میدهند. اگر فرض کنیم که این تحرکات به تحول خاصی در مسیر احیای برجام منتهی شود و به تبع آن ایران و آژانس در مسیر درست همکاری قرار گیرند، شاید بتوان انتظار داشت که تا پیش از بهمنماه، مسائل حلوفصل شود. اما این تحلیل خوشبینانه یک روی دیگر هم دارد؛ اگر مذاکرات برجام همچنان در بنبست باقی بماند، ایران یا باید در قالب نقشهراه مستقل، پرونده اختلاف با آژانس را حل کند و مانع از انتقال پرونده از شورای حکام به شورای امنیت شود یا اینکه براساس روند کاری که شورای حکام و فضای منفی آمریکا و اروپا علیه ایران ترسیم کردهاند، در انتظار ارجاع پروندهاش به شورای امنیت سازمان ملل بماند. اگر پرونده ایران از شورای حکام به شورای امنیت سازمان ملل ارجاع شود، ایران میتواند امیدوار باشد که دو کشور روسیه و چین که به قطعنامه اخیر شورای حکام هم رای منفی دادند، در نشست شورای امنیت قطعنامه احتمالی ضدایرانی را وتو کنند. این امید در گذشته نیز وجود داشت و دولت احمدینژاد و سعید جلیلی، مذاکرهکننده ارشد وقت ایران روی آن حساب باز کرده بودند، اما در عمل چین و روسیه امید ایران را ناامید کردند. نکته دیگر اینکه در آن زمان ایران غنیسازی ۶۰ درصدی نداشت و غنیسازی اورانیوم را در میزان به مراتب پائینتری انجام میداد.