نگاهی به «عذر تقصیری برای تنآسایی»
ستایش ایستادن در جهان شتابزده
یکی از جذابیتهای اصلی این مجموعه، تعادل کمنظیر میان خرد و لذت است. استیونسون هرگز خود را در مقام فیلسوفی جدی و عبوس نمینشاند. جستارهای او سرشار از شوخیهای ظریف، تصاویر زنده و لحنی گفتوگومحورند. او خواننده را نصیحت نمیکند، بلکه دعوت میکند: دعوت به آهستهزیستن، به دیدن آدمها نه بهعنوان «کارکرد»، بلکه بهعنوان موجوداتی پیچیده و آسیبپذیر.
سرویس ادبیات خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) –سمیه مهرگان، روزنامهنگار: نام رابرت لوییس استیونسون برای اغلب خوانندگان با ماجراجویی، دریا، نقشههای گنج و هیجان نوجوانانه گره خورده است. «جزیره گنج» و «دکتر جکیل و آقای هاید» او را بهعنوان داستانپردازی چیرهدست و سرگرمکننده در حافظه ادبی جهان ثبت کردهاند. اما این تصویر، هرچند درست، کامل نیست. استیونسون فقط رماننویسی ماجراجو نبود؛ او جستارنویسی ظریف، متفکری اخلاقی و ناظری تیزبین بر زندگی روزمره بود. کتاب «عذر تقصیری برای تنآسایی» مجموعهای از جستارهای اوست که این چهره کمتردیدهشده را آشکار میکند و اکنون با ترجمه راضیه حاجیامینی از سوی نشر بان به فارسی منتشر شده است.
این کتاب که نخستینبار در دهه ۱۸۷۰ منتشر شد، نه بیانیهای سیاسی است و نه موعظهای اخلاقی به معنای متعارف. کتاب شامل نُه جستار است: «در باب لذتجویی از مکانهای ناخوشایند»، عذر تقصیری برای تنآسایی»، «برنجین سهلایه سپر دلاوری»، «گفتوگو و اهل گفتوگو»، «تزهایی در باب رمانس»، «شخصیتها سگها»، «یک نشریه دانشگاهی»، «کتابهایی که در من تاثیر کردند»، و «خاکی و سایهای». استیونسون در این جستارها، با لحنی آرام، شوخ و در عین حال عمیق، در برابر اخلاق سختگیرانه عصر ویکتوریا میایستد؛ اخلاقی که کار مداوم، سودمندی اجتماعی و «مشغولبودن» را معیار ارزش انسان میدانست. عنوان کتاب، عمداً تحریکآمیز است: «عذر تقصیری برای تنآسایی». اما این تنآسایی، تنبلی مبتذل نیست؛ بلکه دفاعی است از تأمل، سرگردانی ذهن، و زیستن آگاهانه.