اقتصاد۲۴- دستگاه دیپلماسی ایران در سال گذشته، روزهای پر فراز و نشیب زیادی را تجریه کرد. در حالیکه پیشبینی میشد پرونده هستهای ایران در این سال به فرجام برسد، مذاکرات میان ایران با طرفهای حاضر در توافق برجام پس از دو دور مذاکره با تعلیقی بزرگ مواجه شد.
به گزارش فرارو، افزون بر پیچیدهتر شدن پرونده توافق هستهای، مسائلی همچون ادعای همکاری ایران با روسیه در جنگ اوکراین و نیز مسائل حقوق بشری چالشهای جدیدی را پیشروی دستگاه سیاست خارجی ایران قرار داد. در سطح منطقهای نیز بازگشت جناح تندرو به قدرت در اسرائیل به رهبری بنیامین نتانیاهو، چالشی جدید را برای سیاستگذاران ایرانی به همراه داشت.
بر خلاف این حوزهها، در موضوع تنشزدایی ایران با عربستان سعودی، در سال گذشته دستگاه دیپلماسی دستاورد بزرگی را کسب کرد. در ۱۹ اسفند با میانجیگری پکن، تهران و ریاض برای از سرگیری مناسبات به توافق رسیدند. با تمام این اوصاف، با آغاز سال جدید (۱۴۰۲) همچنان چالشهای پیشروی سیاست خارجی ایران در مقام مسالهای جدی برای ناظران سیاسی و افکار عمومی کشور مطرح است. در راستای پرداختن به این مساله مهم، فرارو دیدگاه و تحلیل ۷ کارشناس و متخصص حوزه سیاست خارجی و روابط بینالملل را جویا شده است.
نخستین و شاید مهمترین چالشی که کارشناسان به عنوان چالش سیاست خارجی کشور بر آن تاکید دارند، در ارتباط با مساله برجام و مناسبات تهران با غرب در سال جدید (۱۴۰۱) است. عبدالرضا فرجیراد، کارشناس مسائل بینالملل، استاد ژئوپلیتیک و دیپلمات سابق در ارتباط با موضوع برجام و مناسبات با غرب در شرایط جدید به فرارو میگوید: «طی سال گذشته ما به همواره به دلیل عدم احیای برجام، شاهد تورم شدیدی بودیم که بعید نیست در سال جاری دچار یک ابرتورمی شویم که امکان کنترل آن وجود نداشته باشد. در ماههای پایانی سال گذشته، برخلاف گذشته دیگر غربیهای اصراری به مذاکرات هستهای نداشتهاند و دو پیش شرط جدید را مطرح کردهاند. یکی موضوع حقوق بشر در ایران و دیگری همکاری نظامی با روسیه در جنگ اوکراین است.»
حسن بهشتی پور تحلیلگر مسائل بین الملل و استاد دانشگاه به فرارو گفت: «بر این باور هستم در سال آینده طرفین دوباره به میز مذاکرات بر میگردند. تفاوتی ندارد نام مذاکرات چه گذاشته شود. نامش پایان تحریمها علیه ایران باشد یا مذاکره برای برجام پلاس، تفاوتی ایجاد نخواهد کرد؛ چرا که هرگونه مذاکراتی آغاز شود، محور آن برجام خواهد بود؛ بنابراین به احتمال زیاد به مذاکره و گفتگو برمیگردند. البته این به آن معنی نیست که از الان میتوان پیش بینی کرد که در نهایت یک توافقی صورت میگیرد، ولی همین که دوباره به میز مذاکره برگردیم بسیار اتفاق خوبی است.»
وی افزود: «آنچه که باید مدنظر مسئولان جمهوری اسلامی قرار بگیرد این است که باید در سال آینده برای پایان دادن به این تحریمهای ناجوانمردانه و انواع و اقسام فشارهای اقتصادی و سیاسی که هزینههای گزافی روی دست ملت ایران گذاشتهاند، راهی پیدا کنند. البته این مسیر به هیچ عنوان ساده و راحت نخواهد بود و ایران با چالشهای متعددی در راه بازگشت به میز مذاکره مواجه است.»
فریدون مجلسی، کارشناس مسائل بینالملل و دیپلمات سابق نیز در باب آینده برجام اظهار داشت: «در خصوص سال ۱۴۰۲ نکتهای که الان ذهن من را به خودش مشغول کرده این است که برجام یک مهلت هشت سالهای داشت که در اواسط امسال تمام خواهد شد. شاید برای برخی از مسئولان این یک اتفاق خوشایند باشد. زیرا فکر میکنند بعد از آن دیگر در قید و بند و محدودیتهای امروز نخواهند بود. اما نگرانی من این است که بعد از تمام شدن دوران برجام که به توافق رسیدهاند، شرایط به سمت سختتر شدن پیش برود. یعنی طرفین مقابل ایران بعد از تمام شدن دوران قانونی برجام به سمت فعال کردن مکانیزم ماشه گام بردارند. به عبارت سادهتر من این پایان مهلت قانونی برجام را بیشتر یک زنگ خطر میدانم که متاسفانه مسئولان از غافل هستند.»
علی بیگدلی، کارشناس مسائل بینالملل بر این باور است که حل و فصل ماجرای توافق هستهای و حل اختلافات ما با آژانس بینالمللی انرژی هستهای که در سال گذشته چالشهای زیادی را برای کشور ایجاد کرده بود، در ۱۴۰۲ نیز از اهمیت زیادی برخوردار است. اساسا در این زمینه که در سطح کلان میتوان از آن به عنوان نوع نگاه یا رابطه با غرب در سال جدید یاد کرد، نگرانی من این است که به دلیل تنفری که حاکمیت از غرب دارد، کشور بیشتر به سمت شرق تمایل پیدا کند. شرق هرگز نمیتواند مشکل این اقتصاد منجمد ما را حل کند.
وی در گفتگو با فرارو گفت: «من نمیگویم که ایران باید صرفا گرایش به غرب داشته باشد. حرف من این است که باید یک تنوع در روابط خود ایجاد کنیم. این همان کاری است که باقی کشورها انجام میدهند. ما نباید صرفا به خاطر فروش چند بشکه نفت بیشتر رابطه خود با دنیا را محدود کنیم. ایران باید در سال ۱۴۰۲ تلاش کند که یک توازن روابط میان غرب و شرق ایجاد کند تا بتواند شرایط اقتصادی و بین المللی خود را بهبود بخشد.»