سطح آب دریاچه طی سالهای ۱۳۲۰ تا ۱۳۵۶ بهطور کلی روندی کاهشی داشت و به پایینترین سطح خود در سال ۵۶ رسید. پس از آن در دهه ۶۰ و ۷۰ سطح آب نزدیک به ۲/۵ متر افزایش یافت که این روند تا سال ۱۳۷۴ ادامه پیدا کرد. پس از آن تا امروز سطح تراز آب دریای خزر دو متر کاهش یافته است
جوان آنلاین: دریاچه خزر که با ایجاد یک خط ساحلی در سه استان شمالی، یکی از دل انگیزترین مناظر دنیا را خلق کرده است حالا شرایطی را تجربه میکند که نگرانیهایی را به وجود آورده است. ۲۲ سال پیش پنج کشور ساحلی پیرامون خزر، کنوانسیون منطقهای حفاظت از محیطزیست این دریاچه را امضا کردند که به کنوانسیون تهران شهرت یافت و سه سال بعد یعنی در سال ۱۳۸۵ متعهد شدند تا مفاد این معاهده را رعایت کنند. با این حال جدای از آلودگیهایی که دامان این اکوسیستم را گرفته است، طی سالهای اخیر سطح آب خزر هم کاهش یافته که میتواند عواقبی برای شهرهای ساحلی و آبزیانش به همراه داشته باشد.
چند سالی میشود که بزرگترین پهنه آبی محصور در خشکی جهان، در سالهای اخیر با کاهش قابل توجه سطح آب مواجه شده است. این پدیده نهتنها بر اکوسیستم آبی و تنوع زیستی دریاچه خزر تأثیر گذاشته، بلکه زندگی جوامع ساحلی، صنایع شیلات و حتی شرایط اقتصادی و اجتماعی منطقه را تحتالشعاع قرار داده است. حالا کاهش سطح آب این اکوسیستم به یک چالش چندبعدی تبدیل شده که مجموعهای از عوامل طبیعی مانند تغییرات اقلیمی و عوامل انسانی مثل مدیریت نادرست منابع آب و سدسازیها در آن نقش دارند. اگر اقدامات فوری و هماهنگ میان کشورهای ساحلی انجام نشود، این بحران میتواند به یک فاجعه زیستمحیطی و اقتصادی در منطقه تبدیل شود.
تهدید حیات پرندگان مهاجر
دریاچه خزر به دلیل موقعیت و نوع آبی که دارد به عنوان مهمترین زیستگاه ماهیان خاویاری و منبع اصلی خاویار جهان مطرح است. کاهش سطح آب به ویژه در مناطق تخمریزی مانند مصب رودخانههای ولگا و اورال، حیات این گونهها را تهدید میکند. بر اساس گزارشها کاهش ورودی آب شیرین رودخانهها باعث افزایش شوری آب و اختلال در زندگی آبزیان و پلانکتونها شده است و با کاهش حجم آب، غلظت آلایندههای صنعتی و کشاورزی افزایش یافته و حیات آبزیان را در معرض خطر قرار داده است.