لجبازی کودکان از یک سالگی شروع و به تدریج شدت می‌گیرد و در3 سالگی به اوج خود می‌رسد. در سنین 2 تا 3 سالگی انتظار انجام رفتارهای لجبازگونه بیشتر می‌شود چرا که کودکان در حال طی کردن مراحل رشد هستند. در نوجوانی افراد برای به دست آوردن استقلال دست به تلاش می‌زنند و اگر موفق نشوند از لجبازی استقبال می‌کنند. در دوران بزرگسالی افراد برای رشد و جبهه گرفتن در برابر دیگران لجباز می‌شوند در دوران سالمندی فرد برای کسب کنترل بر زندگی ممکن است به ناچار لجباز شود اما به طور کلی برای لجبازی افراد نمی توان سن خاصی را تعیین کرد.
هرچه خواست برایش تهیه نکنید
یکی از علل لجبازی، محبت‌های افراطی پدران و مادران است البته در مواردی هم شرایط و اوضاع خارجی در ضرورت این توجه فوق‌العاده موثر است. مثلا برخی از کودکان فرزند منحصربه‌فرد خانواده هستند یا از نظر جنسیت تنها پسر یا دختر خانواده هستند و در بعضی از موارد هم کودک از اول ناتوان بوده دوره بیماری‌اش طولانی شده و برای او وضع استثنایی به وجود آورده در چنین مواردی پدران و مادران می‌کوشند به همه خواسته‌های کودک جواب مثبت دهند. اگر برخی از این تمایلات اصولی و منطقی نباشد در نتیجه چنین کودکانی به تدریج با روحیه لجبازی تربیت می‌شوند. واضح است کودکانی که در خردسالی هرچه خواسته‌اند فورا برای‌شان تهیه می‌شده بعدها با این روحیه خو گرفته و توقع دارند هرچه بخواهند و هرچه بگویند باید دیگران بدون قید و شرط خواسته آنها را انجام دهند. گاهی والدینی که بیش از حد امر و نهی می‌کنند و به خاطر ایجاد نظم و ترتیب افراطی و نیازهای خود از قدرت استفاده می‌کنند کشمکش بین خود و فرزندان‌شان پدید می‌آورند که زمینه‌ای برای پیدایش و تشدید رفتار لجبازی را فراهم می‌سازد.
بدون تردید روحیات پدران و مادران در فرزندان اثر می‌گذارد. این تاثیر به صورت زمینه‌های بسیار کوچکی به کودکان انتقال می‌یابد ولی بروز و رشد این زمینه‌ها تابع شرایط محیطی است. اگر مقتضیات تربیتی موافق و مساعد با این زمینه‌ها باشد پرورش و رشد آنها قطعی است و اگر جو پرورشی برخلاف آن باشد برای ظهور و بروز آنها، مجالی فراهم نخواهد آمد. ناگفته نماند که منظور از محیط تربیتی علل و عوامل گوناگونی است که حتی بهداشت، مواد غذایی، محیط زندگی، سلامت تن و امنیت خاطر کودک را نیز دربرمی‌گیرد. بنابراین کودک با روحیه لجبازی از پدر و مادر متولد نمی‌شود بلکه با فطرت پاک قدم به جهان هستی می‌گذارد و این عوامل سازنده تربیتی اوست که می‌تواند از او یک انسان سازگار یا فرد لجباز و یکدنده ساخته و تحویل اجتماع دهد.
آیا لجبازی بیماری است؟
اختلال گستاخی (لجبازی) یا بی‌اعتنایی مقابله‌ای: این اختلال عبارت است از الگوی رفتاری منفی‌کارانه، خصمانه و بی‌اعتنا که حداقل به مدت 6 ماه طول بکشد و با خصوصیاتی همچون زود عصبانی شدن، با بزرگسالان مشاجره کردن، عملا مزاحمت فراهم کردن، کینه‌توزی، اختلال بی‌اعتنایی مقابله‌ای در خانواده‌هایی که حداقل یکی از والدین سابقه ابتلا به اختلال خلقی، اختلال بی‌اعتنایی، مقابله‌ای، اختلال سلوک، اختلال شخصیت ضداجتماعی یا اختلال مربوط به مواد دارد، شایع‌تر است. کودکانی که مادران آنها از اختلال افسردگی رنج می‌برند بیشتر به رفتار مقابله‌ای مبتلا می‌شوند. ضمن توجه به تاثیرات وراثتی در بروز و پدیدآیی این اختلال (بی‌اعتنایی مقابله‌ای)، رفتارهای ارتباطی والدین مبتلا به اختلالات خلقی و سلوکی، شخصیت ضداجتماعی یا اختلال مربوط به مواد و افسردگی نیز جایگاه ویژه‌ای دارد. اختلال لجبازی حالتی است که فرد یا عمدا خود را به نشنیدن سخنان دیگران می‌زند یا اینکه سعی می‌کند به خواسته‌های خود عمل کرده و به تذکرات دیگران بی‌اعتنایی کند. در برخی از اختلال‌ها مانند پارانویا که فرد بدبین و کینه‌توز است لجبازی هم دیده می‌شود. در اختلال بیش‌فعالی هم شخص رفتارهایی را در زمینه‌هایی که حاکی از لجبازی است نشان می‌دهد.
جر و بحث‌های زناشویی و اختلاف‌نظرهای همسران مسئله‌ای است که همه زوج‌ها آن را تجربه می‌کنند اما اهداف زوج‌ها با هم در این میان متفاوت است و گاهی خودشان از این موضوع آگاه نیستند. بعضی‌ها دوست دارند هرچه زودتر جر و بحث و بگو مگو را پایان دهند و دوباره آرامش را به رابطه خود بازگردانند و به هر چیزی برای به دست آوردن آرامش متوسل می‌شوند. بعضی‌ها نیز این بگومگوها را میدان جنگی تصور می‌کنند که باید پیروز آن شوند و اینها نیز به هر کاری برای پیروز شدن دست می‌زنند، این افراد با لجبازی تمام بحث را کش می‌دهند و نمی‌خواهند اشتباهات خود را بپذیرند و در برابر هر حرفی جوابی می‌دهند و در برابر هر عملی رفتاری از خود نشان خواهند داد.
لجبازی بین زن و شوهر
یکی از مسائلی که درون خانواده‌ها کم و بیش مشاهده می‌شود لجبازی بین زن و مرد درباره یک موضوع خاص است. لجبازی در هر زمانی اتفاق می‌افتد. گاهی اوقات زن یا مرد احساس می‌کنند نظرشان کاملا منطقی است و باید پذیرفته شود و اگر مورد قبول طرف مقابل نباشد کار به لجبازی می‌کشد؛غرور، اختلاف سلیقه و نداشتن گذشت در بیشتر اوقات زمینه این رفتار است. شاید بتوان گفت یکی از آثار منفی لجبازی اختلاف زوجین باشد که سلامت روان اعضای خانواده را تهدید می‌کند. روانشناسان معتقدند فرد لجوج قدرت تصمیم‌گیری و استقلال فکری مناسبی ندارد و نمی‌خواهد خواسته‌های غیرمنطقی خود را کنار بگذارد. فرد لجباز به نظر دیگران احترام نمی‌گذارد و تنها خواسته خود را می‌بیند. افراد با لجبازی نمی‌توانند راه‌حل‌های مناسبی برای مسائل پیدا کنند و توجیه منطقی را نمی‌پذیرند. هنگام برخورد با مسئله‌ای، زن و مرد باید با لحن مناسب با هم صحبت کنند. زن و مرد هنگام کشمکش باید تعادل و آرامش خود را حفظ کنند تا موضوع مورد بحث منجر به اختلاف بیشتر نشود.
1-بخواهید اشتباه‌های همسرتان را با رفتارتان تلافی کنید.
2- عمدا کاری را که می‌دانید همسرتان دوست ندارد انجام دهید.
3-اشتباه‌های خود را تکرار کنید و اصرار داشته باشید که کارتان درست است.
اگر با هم مشکل دارید لجبازی نکنید زیرا لجبازی مسابقه‌ای است که هر دو طرف به‌سوی نابودی رقابت می‌کنند و آنقدر خودشان را زجر می‌دهند که منتظر آتش‌بس این جنگ هستند و در این میان، ممکن است دست به کارهایی بزنند که تبعات آن خیلی سنگین و غیرقابل جبران باشد! اگر در مسابقه‌ای لجبازی، شخصی یکدنده باشد و نخواهد به حالت عادی بازگردد، زندگی او روز به روز تلخ‌تر می‌شود. یادتان باشد در برابر لجبازی‌های همسرتان شما لجبازی نکنید، چراکه اگر در این دور بیفتید روزبه‌روز روابط‌تان بدتر و بدتر می‌شود و بازگشت به عقب غیرممکن خواهد شد. همچنین وقتی همسرتان عصبانی است جواب او را ندهید و با او بحث نکنید بلکه در آن لحظه او را به آرامش دعوت کنید و همیشه خواسته‌های‌تان را در آرامش به او بگویید. وقتی خودتان نیز عصبانی هستید از جر و بحث بپرهیزید. این نکته را بدانید کسی که لجبازی می‌کند معمولا خودش می‌داند که حق با او نیست اما هیچ‌وقت نمی‌خواهد این را به زبان بیاورد، پس شما نیز اصرار نکنید و بحث را ادامه ندهید. همیشه اشتباه‌های همسرتان را با احتیاط و مهربانی با او در میان بگذارید چرا که اگر او احساس کند که شما تحقیرش می‌کنید یا انتقادتان را توهین‌آمیز به او منتقل می‌کنید ممکن است با شما لجبازی کند و ایرادش را نپذیرد و رویه‌اش را تغییر ندهد.
راه‌حل‌هایی برای مقابله با افراد دگم (لجباز)
1-موافقت مشروط: اگر به گونه‌ای رفتار کنید که طرف مقابل احساس کند که در همه مواقع نظراتش پذیرفته می‌شود، این تصور برایش ایجاد می‌شود که همیشه بهترین نظرات را ارائه می‌دهد، پس بگویید: «من به نظر تو احترام می‌گذارم اما این نظر من نیست چون تو را دوست دارم، زندگی‌ام برایم مهم است و دلم نمی‌خواهد تو را ناراحت کنم این بار نظر تو را می‌پذیرم.»
دوری از خشم و عصبانیت: لحن کلام شما و نوع واژه‌هایی که به کار می‌برید، می‌تواند برای متقاعد کردن طرف مقابل بسیار موثر باشد. بدون خشونت و هرگونه رفتار ناپسندی که منجر به مشاجره یا عواقب بدی شود با او برخورد کنید. در صورتی که هیچ کدام از این راهکارها نتیجه‌بخش نبودند باید به صراحت به او بگویید: دفعه‌های قبلی نظر تو اجرا شد اما این بار می‌خواهم طبق سلیقه من باشد. واژه‌هایی که به کار می‌برید تا طرف مقابل را متقاعد کنید باید فکر شده و صحیح باشد. سعی کنید صحبت‌های‌تان حالت گلایه، تحقیر، توهین و سرزنش نداشته باشد؛ بنابراین از این جملات استفاده نکنید: «تو عادت داری همیشه زور بگویی و نظر خودت را اعمال کنی»، «تو فکر کردی خودت همه چیز را می‌دانی»، «من تا به حال ا گر چیزی نگفتم تحملت کردم» و…
شناخت صحیح از همسر: باید روی نکته‌هایی که طرف مقابل شما روی آن حساس است، شناخت پیدا کنید؛ مثلا اگر طرف مقابل‌تان دوست دارد قدرت خود را نشان بدهد در مسائلی که امکانش وجود دارد قدرت او را بالا ببرید تا در زمینه‌هایی که مدنظر شماست راحت‌تر بتوانید نظرهای خود را اعمال کنید.
6-اجازه استقلال به فرد بدهید که حس مستقل بودن در او ایجاد شود.