اقتصاد۲۴– در ۲۲ فوریه، یعنی دو روز پیش از آغاز حمله روسیه به اوکراین، یک کشتی با پرچم آلمان، بندر پریمورسک روسیه را با ۳۳ هزار تن گازوئیل ترک گفت. کشتی در تحویل این محموله شکست خورده بود. زمانی هم که در سوم مارس به ترانمر، یک پایانه نفتی در بریتانیا رسید، باراندازها وقتی فهمیدند که کشتی و بار از کجا میآیند، از تخلیه و تحویل محموله خودداری کردند. تحریمهای مشابهی در جاهایی دیگر نیز اعمال شده است. کایروس (که یک شرکتِ داده است) تخمین میزند که حجم کل نفت «روی آب» در دو هفته پس از حمله، تقریباً ۱۳ درصد افزایش یافته و دلیلش هم این بوده است که محمولههای تحویلنشده روسیه به دنبال گیرندگانی جدید بودند. این میان شمار کشتیهایی که به روسیه بازگشته بودند نیز افزایش یافته بود.
بخش عمده آنچه که در هفتههای اخیر از روسیه سرازیر شده است، پیش از جنگ خریداری و هزینهشان پرداخت شده. در حال حاضر دیگر نفتی از این کشور خارج نمیشود. نگرانیهایی که از تحریمها و تبلیغات بد و دردسرهای لجستیکی وجود داشته، بسیاری از خریداران را وادار به توقف خرید کرده است. کِیپلر (که یک شرکتِ داده دیگر است) تخمین میزند که در ۲۴ مارس، حجم صادرات نفت روسیه از طریق دریا، با ۲.۳ میلیون بشکه در روز، تقریباً دو متر کمتر (پایینتر) از سطحی بوده که در اول مارس اندازهگیری شده. از آنجا که این بشکهها فروخته نمیشوند، قیمت نفت خام برنت، که یک معیار جهانی است، نزدیک به ۱۲۰ دلار است. با این حال برای آن دسته از کشورهایی که مایل به خطرکردن و پریدن از فراز حلقههای لجستیکیاند، نفت روسیه دارد به یک معامله تبدیل میشود. موضوعی که به نوبه خود میتواند منجر به تغییری پایدار در الگوهای تجاری شود.
تحریم جزئی روسیه، انعکاسی بوده است از محاصره ایران از سوی غرب در دهه ۲۰۱۰… اتفاقی که منجر شد جمهوری اسلامی نسخهای بیرقیب برای دورزدن تحریمهای نفتی تهیه کند. در ماه مه ۲۰۱۸، امریکا تحریمهای «فشار حداکثری» را با هدف توقف کامل صادرات نفت ایران اعمال کرد. اقدامی که نتیجهای تقریباً موفقیتآمیز هم داشت. تا اکتبر ۲۰۱۹، این تحریمها به کاهش ۲۶۰ هزار بشکهای در روز انجامیدند؛ این را مقایسه کنید با ۲.۳ میلیون بشکه در روزی که تا پیش از تحریمها وجود داشت. با این حال، کشور ایران توانست تا حدی این موضوع را احیاسازی کند؛ به طوری که در سه ماهه منتهی به فوریه ۲۰۲۲، این میزان به ۸۵۰ هزار بشکه در روز رسید.
ایران از دو کانال موفق به فروش نفت میشود. اولی از طریق فروش مجاز، اما محدود. امریکا، با اعمال تحریمهای خود به هشت کشور واردکننده معافیت محدودی اعطا کرد. با این حال مشکلی بزرگ وجود دارد: فروش باید به ارز خریدار پرداخت شود و یا در حسابهای امانی در بانکهای محلی نگهداری گردد و یا اینکه در فهرستی از کالاهای تولیدشده در محل خرج شود. موضوعی که برای ایران عمیقاً ناامیدکننده است. به طوری که این کشور در ماه دسامبر ناچار شد چای سریلانکا را به ارزش ۲۵۱ میلیون دلار به عنوان پرداخت بدهی نفتی بپذیرد.
ایران برای دور زدن محدودیتها مقادیر زیادی از نفت را با یکسری ترفندها جابجا میکند (انتقال میدهد)؛ و باید گفت که این مسیر دومین کانال فروش این کشور نیز محسوب میشود. نفتکشهای ایرانی در حالی که فرستندههاشان خاموش است، به سمت دشمنان امریکایی نظیر ونزوئلا گسیل داشته میشوند. در بستهبندی بعضی از آنها نیز تغییراتی ایجاد میشود تا منشأ ارسال پنهان بماند. برخی دیگر محمولههای خود را در دریاهای آزاد، و اغلب در طول شب، با کشتیهایی که با پرچم دیگری تردد میکنند، جابجا مینمایند. جولیا فریلندر، یک مقام سابق اطلاعاتی در شورای آتلانتیک (که اندیشکدهای است در واشنگتن) میگوید که نفت توسط گروههایی خاص روی زمین منتقل میشود. ایران نفت خود را با چین و ترکیه و امارات متحده عربی، در عوضِ طلا، آفتکشها و حتی برخی پروژههای مسکن در تهران مبادله میکند. بازرگانان در دبی، که محل زندگی نیممیلیون ایرانی است، نفت خام جمهوری اسلامی را با گریدهای مشابه دیگر مخلوط میکنند و بعد آن را به نفت کویت تغییر نام میدهند.
بیشتر بخوانید: امتیاز بدهید، برجام مهمتر از یک لیست تروریستی نمادین است