پیشینه «روز ادبیات کودک و نوجوان» و چهرههای آن؛
روز پاسداشت قصه، تخیل و کودکی
برای فهم جایگاه روز ادبیات کودک و نوجوان، باید کمی به عقب بازگردیم و مسیر تاریخی این حوزه را مرور کنیم. ادبیات کودک در ایران، مانند بسیاری از فرهنگهای دیگر، ابتدا در قالب ادبیات شفاهی شکل گرفت: لالاییها، متلها، افسانهها، چیستانها، ترانههای بازی، قصههای عامیانه و روایتهایی که نسل به نسل منتقل میشدند. در این سنت، کودک مخاطبی مستقل به معنای امروزی نبود، اما جهان روایی خاص خود را داشت؛ جهانی که در آن خیال، حکمت، ترس، طنز، آموزش و سرگرمی درهم میآمیخت.
سرویس کودک و نوجوان خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) – سایه برین: ۱۸ تیر در تقویم رسمی ایران، «روز ملی ادبیات کودک و نوجوان» است؛ روزی که نامش با یاد زندهیاد مهدی آذریزدی گره خورده و بهانهای است برای بازخوانی مسیری که ادبیات کودک و نوجوان ایران در بیش از یک قرن گذشته پیموده است. این روز، تنها یک مناسبت تقویمی نیست؛ فرصتی است برای تأمل درباره ادبیاتی که در شکلگیری تخیل، زبان، هویت و حافظه جمعی نسلهای ایرانی نقشی تعیینکننده داشته است. اگر ادبیات بزرگسال را آینه تجربههای پیچیده زیست انسانی بدانیم، ادبیات کودک و نوجوان را باید نخستین پنجرهای دانست که کودک از خلال آن با جهان، با زبان، با اخلاق، با رؤیا و با امکان روایتکردن آشنا میشود.
در ایران، ادبیات کودک و نوجوان مسیری پرفرازونشیب را طی کرده است؛ از قصههای شفاهی مادربزرگها و روایتهای عامیانه و متون کهن بازنویسیشده برای کودکان تا شکلگیری نهادهای تخصصی، پیدایش مجلات کودک، تولد ادبیات تألیفی مدرن، رونق تصویرگری، و ظهور نسلهای مختلفی از نویسندگان و شاعران که هر یک به سهم خود این قلمرو را گسترش دادهاند. ۱۸ تیر، در چنین چشماندازی، روز یادکرد از یک فرد یا یک نسل نیست؛ روز پاسداشت سنتی زنده و اثرگذار در فرهنگ ایرانی است.