اقتصاد۲۴- در حالی سیدابراهیم رئیسی بامداد امروز (دوشنبه)، تهران را به مقصد نیویورک برای حضور و سخنرانی در هفتادوهشتمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل ترک کرد که بلومبرگ مدعی شده امروز توافق تهران – واشنگتن بر سر تبادل زندانیان انجام خواهد شد. اگر ادعای بلومبرگ درست باشد، قرار است امروز دوشنبه ۲۷ شهریور/ ۱۸ سپتامبر، تبادل زندانیان دوتابعیتی و دسترسی ایران به شش میلیارد دلار پول بلوکهشدهاش انجام شود. همزمان به موضوع آزادی پنج زندانی ایرانی در آمریکا هم اشاره شده است.
البته برخی منابع مطلع در گفتگو با «شرق» عنوان کردند که هنوز روز دوشنبه برای انجام این تبادل قطعی نیست و امکان دارد که فردا سهشنبه یا روزهای منتهی به پایان هفته شاهد این رویداد باشیم؛ اما تبادل زندانیان و دسترسی تهران به شش میلیارد دلار از اموال بلوکهشده خود، چه امروز، چه فردا یا هر روز دیگری اتفاق بیفتد، موضوعی بود که برای تهران در نشست سپتامبر شورا خوشیمن بود و البته میتواند برای اقتصاد ایران نیز نویدبخش باشد.
با توجه به برخی از اختلافات بین ایران و آژانس بینالمللی انرژی اتمی بدیهیترین گزاره برای این دور از نشست فصلی ماه سپتامبر (شورای حکام)، صدور قطعنامه علیه ایران بود و حتی در یک گزاره رادیکال، امکان فعالشدن مکانیسم ماشه یا ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت وجود داشت. باوجوداین توافقات پشت پرده تهران – واشنگتن بر سر تبادل زندانیان دوتابعیتی در روزهای پیشرو باعث شد رافائل گروسی، مدیر کل آژانس بینالمللی انرژی اتمی و اعضای شورای حکام آژانس، با وجود اختلافات درباره همکاری با تهران دست به اقدام عملی مخربی نزنند.
درست است که به واسطه مذاکرات چراغ خاموش ایران و آمریکا از قبل مشخص بود در نشست فصلی ماه سپتامبر شورای حکام خبری از صدور قطعنامه علیه تهران نیست و ایران هم لازم نبود چند روز مانده به نشست دوباره راهکارهای سیاسی دقیقه نود خود را رو کند؛ اما صدور دو بیانیه مشترک ۶۳ کشور در شورای حکام و بیانیه تروئیکای اروپایی و ایالات متحده در کنار بیانیه اتحادیه اروپا و همچنین محتوای گزارش فصلی رافائل گروسی و گفتههای او در نشست (فصلی) حکایت از آن دارد که در صورت تداوم شرایط کنونی احتمالا نشست آتی در ماه دسامبر سال جاری دیگر یک نشست بدون دردسر نخواهد بود؛ تا جایی که این احتمال هم میرود که تکاپوهای دقیقه نودی برای نشست آتی هم نتواند آنطورکه باید، کاری از پیش ببرد.
نکته حائز اهمیت آنجاست که اگرچه توافق یا تفاهم پشت پرده تهران – واشنگتن توانست یک فضای تنفس برای سه ماه دیگر ایجاد کند؛ اما «پلن C» مدنظر بایدن نمیتواند کارکردی بلندمدت داشته باشد؛ چراکه در هر چیزی شک کنیم، در این زمینه نمیتوان شک کرد که «این پلن (پلن C)، نه یک استراتژی؛ بلکه یک تاکتیک از سوی واشنگتن با هدف کنترل و مدیریت و نه کاهش تنش با تهران است» که قطعا درباره زمان کارایی و کارکرد پلن C هم میتوان سناریوهای متفاوتی را در نظر گرفت. پررنگترین گزاره ادامه این پلن تا زمان برگزاری انتخابات ریاستجمهوری در آمریکا و تعیین کلیددار بعدی کاخ سفید است؛ ولی گروهی از کارشناسان این احتمال را میدهند که عمر پلن C با نشست فصلی پیشروی شورای حکام در ماه دسامبر به پایان برسد.
مؤید این نکته هم به بیانیه مشترک روز پنجشنبه هفته گذشته تروئیکای اروپایی عضو برجام به همراه ایالات متحده آمریکا بازمیگردد که خطاب به تهران هشدار دادند اگر ایران همه مسائل عمده باقیمانده هستهای خود را با آژانس بینالمللی انرژی اتمی حل نکند، ممکن است قطعنامهای دیگر در شورای حکام آژانس علیه آن صادر شود. دراینبین خروجی این دور از نشست فصلی شورای حکام بهروشنی نشان داد که رفتار بهاصطلاح فنی و کارشناسی آژانس درباره فعالیت هستهای کشورها بهراحتی میتواند تحت تأثیر اتفاقات سیاسی قرار بگیرد و عملا موضوعاتی نظیر یک توافق دیپلماتیک میتواند روی موضوعات فنی هستهای اثرگذار باشد و آن را تحت تأثیر قرار دهد؛ بنابراین دیگر گزارهای به نام رفتار فنی و کارشناسی صرف آژانس محلی از اعراب ندارد.
همانطورکه قبلا اشاره شد، نشست فصلی شورای حکام در هفته گذشته، قطعنامهای علیه تهران در پی نداشت؛ درعینحال بیانیههای مشترک متعدد، تقابلی و موضعگیریهای ضدایرانی کم نبود تا بخواهد به اختلافات دو طرف (تهران و آژانس) دامن بزند. در جدیدترین مورد براساس تصمیم اعلامی تهران و در پاسخ به بیانیه اروپاییها، انتصاب هشت بازرس آژانس در ایران با ملیتهای آلمانی و فرانسوی لغو شده است. در همین زمینه خبرگزاری فارس عنوان کرده که بازرسانی که گروسی به آنها اشاره کرده، هشت نفر هستند و ملیتهای فرانسوی و آلمانی دارند. براساس تصمیم ایران این هشت نفر که دارای روادید چند بار سفر به ایران بودند و هر لحظه میتوانستند برای انجام بازرسیهای معمول آژانس به ایران بیایند، از این پس لغو انتصاب De-designation شدهاند و دیگر نمیتوانند به ایران سفر و اقدام به بازرسی کنند. در واقع بهنوعی مجوز فعالیت آنها لغو شده است. بر مبنای گزارش این خبرگزاری، تصمیم جمهوری اسلامی ایران که پیشازاین هم ناصر کنعانی در واکنش به بیانیه سه کشور اروپایی به آن اشاره کرده بود، روز جمعه ۲۴ شهریور در نامهای به رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، اطلاع داده شده است.
پس از این اقدام تهران، رافائل گروسی، مدیر کل آژانس بینالمللی انرژی اتمی هم روز شنبه در بیانیهای از تصمیم ایران برای لغو انتصاب چند نفر از بازرسان آژانس خبر داد که به گفته او جزء باتجربهترین بازرسان این نهاد (آژانس) هستند. گروسی در بیانیه خود اعلام کرد که تهران رسما آژانس بینالمللی انرژی اتمی را در جریان تصمیم خود قرار داده که میتواند روی موضوع راستیآزمایی فعالیتهای هستهای ایران اثر مخرب داشته باشد؛ راستیآزماییهایی که تحت پادمانهای انپیتی تعیین شدهاند.