اقتصاد۲۴- خودکشی یا اقدام به خودکشی، سیزدهمین عامل مرگ و میر در دنیا تلقی میشود. هرچند که به دلیل نبود نظام ثبت دقیق از میزان خودکشیها، آمار قابل اتکایی از اقدام به خودکشی وجود ندارد، اما به گفته متخصصان این حوزه کشورمان، خودکشی در ایران پدیده رو به رشدی دانسته شده است. به طوریکه روزانه ۱۳ نفر اقدام به خودکشی میکنند و از سال ۹۹ این ۱۳ نفر تبدیل به ۱۵ نفر شده است.
روند افزایشی میزان خودکشی در ۱۰ استان ایران
کارشناسان و متخصصان حوزه آسیبهای اجتماعی یکی از علل اصلی خودکشی را اختلالات روانی میدانند و بر این باورند که بیش از ۹۰ درصد کسانی که با خودکشی از دنیا میروند، دچار اختلال روانی بودهاند که مهمترین نوع اختلال «افسردگی» بوده است.
بر همین اساس ۱۰ سپتامبر به عنوان روز جهانی پیشگیری از خودکشی نامگذاری شده است و از آنجا که خودکشی نیز یکی از آسیبهای اجتماعی تلقی میشود که برای کاهش و جلوگیری از آن مداخلات روانی و اجتماعی خاص خود را میطلبد، در این بین ایران جزو یکی از ۳۲ کشوری است که برنامه ملی برای خودکشی دارد.
اما بررسیها نشان میدهد که اقدام به خودکشی ۲۰ برابر خودکشیهای منجر به مرگ است. چندی پیش بود که اکبر علیوردینیا، استاد جامعهشناسی درخصوص وضعیت خودکشی در ایران مبتنی بر دادههای پزشکی قانونی از سال ۸۰ تا ۹۸ (طی ۱۹ سال گذشته) اعلام کرد که بیشترین میزان خودکشی در بازه زمانی یادشده در سالهای ۹۷ و ۹۸ بوده است که نرخ آن ۶.۲ در ۱۰۰ هزار جمعیت است. همچنین کمترین میزان آن نیز مربوط به سالهای ۸۳ و ۸۶ با ۴.۲ است.
همچنین میزان خودکشی در تهران، آذربایجان شرقی، اردبیل، اصفهان، فارس، قزوین، قم، مرکزی، مازندران و گیلان در طی این ۱۹ سال روند افزایشی داشته است.
خودکشی در ایران؛ یک پدیده رو به رشد
محمد علی محمدی، جامعهشناس و عضو کرسی یونسکو در سلامت اجتماعی و توسعه نیز گفته است که «خودکشی در ایران پدیده رو به رشدی دانسته شده و میگویند در هر ۱۰۰ هزار نفر ۶ نفر در این امر موفق میشوند. ایران در میان کشورهای اسلامی در جایگاه سوم است و در جهان جایگاه پنجاه و هشتم را دارد. ۱۲۵ نفر در هر ۱۰۰ هزار نفر اقدام به خودکشی میکنند که از این بین ۶ نفر موفق میشوند. همچنین روزانه ۱۳ نفر اقدام به خودکشی میکنند و از سال ۹۹ این ۱۳ نفر تبدیل به ۱۵ نفر شده است.»
محمدی با بیان اینکه میانگین خودکشی در کشور ما ۶ است و میانگین جهانی ۵.۲ است، افزود: طبق آمار پزشکی قانونی جوانان قربانیان اصلی خودکشیاند و بیشتر خودکشیها در بین افراد ۱۵ تا ۳۵ ساله رخ میدهد. همچنین ۵۴ درصد خودکشیهای منجر به مرگ در میان جوانان زیر ۳۰ سال رخ داده است.
وی یادآور شد: طبق آمار وزارت بهداشت در سال ۹۹، ۱۰۰ هزار نفر در ایران اقدام به خودکشی کردند که این میزان نیز رو به افزایش است. بعد از جوانان، مردان متاهل یا پدران، قربانیان بعدی هستند. تقریبا نیمیاز خودکشیها در بین افراد متاهل اتفاق میافتد. همچنین در سال ۹۹ مردان حدود ۶۵ درصد و زنان ۳۵ درصد خودکشیهای اتفاق افتاده را شامل شدند که در سال ۹۸ مردان ۷۰ درصد خودکشیها را شامل میشدند.
پیام روز جهانی پیشگیری از خودکشی
در این راستا اما، سیدحسن موسوی چلک- رئیس انجمن مددکاران اجتماعی ایران با اشاره به اینکه هر ساله روزی از ماه سپتامبر به عنوان روز جهانی پیشگیری از خودکشی نامگذاری شده است، به ایسنا گفت: نامگذاری یک روز جهانی برای پیشگیری از خودکشی دارای پیام است، مبنی بر اینکه خودکشی قابل پیشگیری است.
وی با بیان اینکه طی سالهای اخیر در ایران اقدامات مختلفی در سطوح مختلف پیشگیری از خودکشی انجام شده و در حال انجام است، افزود: در سالهای اخیر، میزان توجه به این موضوع در کشور بیشتر هم شده است و میتوان گفت یکی از دلایل این توجه، براساس آمارهای رسمی روند افزایشی خودکشی است؛ به طوریکه در سال ۹۶ نرخ خودکشی به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر جمعیت، ۵.۵ فوتی بوده که در سال ۹۸ این نرخ به ۶.۵ فوتی رسیده است. همچنین گزارش ارائه شده سازمان پزشکی قانونی در سال ۹۹ نیز نشان میدهد روند خودکشی نسبت به سال ۹۸ افزایشی بوده است.
به گفته وی، اقدام به خودکشی در زنان نسبت به مردان بیشتر است و از سوی دیگر میزان خودکشیهایی که منجر به فوت میشوند در مردان نسبت به زنان بیشتر است.
بیشترین میزان خودکشیها در کشور مربوط به کدام استان است؟
رئیس انجمن مددکاران اجتماعی ایران با اشاره به میزان آمارهای اقدام به خودکشی در کشور بیان کرد: آمار قابل اتکایی از اقدام به خودکشی که دقیق باشد وجود ندارد، زیرا نظام ثبت دقیقی نداریم که این نظام در نهایت یک آمار تجمیعی شفاف و قابل استناد ارائه دهد؛ از همین رو بین آمارهای رسمی خودکشی و آمارهای واقعی فاصله وجود دارد.
موسوی چلک در پاسخ به این سوال که بیشترین میزان خودکشیهای صورت گرفته در کشور براساس آمارها مربوط به کدام نقطه جغرافیایی است؟ اظهار کرد: بررسی آمارها در دهه اخیر نشان میدهد که خودکشیها بیشتر مربوط به شمال شرق کشور مثل ایلام، کرمانشاه، لرستان و اخیرا همدان است؛ خودکشی دلایل مختلفی دارد؛ خودکشیها به سیاستگذاریها بازمیگردد. در جایی خودکشیها ناشی از ورشکستگیهای اقتصادی است که به سیاستگذاریهای اقتصادی بازمیگردد. بخشی از عوامل خودکشیها به کلان جامعه و بخشی به شکست در اشتغال، اقتصاد، زندگی و تحصیل بازمیگردد. بخشی از عوامل خودکشی هم به ویژگیهای فردی افراد مثل احساس پوچی و ناامیدی، ناتوانی در کنترل خشم، نداشتن مهارت نه گفتن، خستگی از ابتلا به یک بیماری، از دست دادن یک عزیز، اختلالات روانی و افسردگی بازمیگردد.
وی با بیان اینکه خودکشی معمولا چند عاملی است و عوامل مختلف اجتماعی در خودکشی افراد اثرگذار هستند، اظهار کرد: تحقیر و احساس حقارت نیز میتواند عامل دیگری برای اقدام به خودکشی باشد و معمولا مجموعهای از عوامل تاثیرگذار موجب میشوند که شاهد پدیدهای به نام خودکشی باشیم.
رئیس انجمن مددکاران اجتماعی ایران در پاسخ به سوالی درخصوص تغییرات نحوه خودکشی طی سالهای گذشته بیان کرد: اغلب دستهای از خودکشیها منجر به فوت شده و دستهای منجر به فوت نمیشود. موضوعی که وجود دارد این است که فردی که خودکشی منجر به فوت میکند از عوامل محرک بسیار قوی استفاده کردهاند. به طور مثال در مسمومیت دارویی میزان کشندگی نسبت به راههای دیگر خودکشی کمتر است و افرادی که از این راه استفاده میکنند اغلب به دنبال تهدید و فرافکنی هستند، اما افرادی که از روشهای سخت استفاده میکنند، عوامل موثر در خودکشی آنها عواملی قوی بوده که منجر به خودکشی آنها شده است.
موسوی چلک با اشاره به اینکه کشورها معمولا با دو رویکرد به موضوع پیشگیری از خودکشی ورود میکنند، گفت: یکی از رویکردها آموزشهای غیرمستقیم مثل آموزش مهارت زندگی، کنترل خشم، حل مسئله و خودمراقبتی است که یکی از آثار این نوع برنامهها کاهش آسیبهای اجتماعی از جمله خودکشی است. اما در مواردی آموزشهای مستقیم برای افرادی است که ریسک خودکشی دارند نیز لازم است به طور مثال اگر عضوی از خانوادهای سابقه خودکشی داشته باشد، ریسک خودکشی در سایر اعضا خانواده نیز بالاست.
رئیس انجمن مددکاران اجتماعی ایران ادامه داد: به طور مثال اگر در یک خوابگاه یا دانشگاهی فردی خودکشی کرده باشد، ریسک خودکشی افراد در آن محل افزایش پیدا میکند که طبیعتا در این بخش در کنار آموزشهای غیرمستقیم آموزشهای مستقیم نیز اهمیت بیشتری پیدا میکند.