این گزارش با مروری دقیق بر مهمترین فیلمهایِ سینمایی، سریالهای تلویزیونی، مستندها و حتی انیمیشنهای مرتبط با واقعهی عاشورا، ضمنِ بررسی نمونههایِ شاخص و میزان اثرگذاریِ آنها، به کالبدشکافی دلایل کمتوجهی به این گونهیِ مهم در سالهای اخیر و چالشهایِ پیشِ رویِ تولید آثار فاخر عاشورایی پرداخته است.
سینمای ایران طی سالیان گذشته بارها کوشیده است روایتهای متفاوتی از واقعه عاشورا و فرهنگ حسینی را در قالبهای گوناگون هنری به تصویر بکشد؛ از فیلمهای سینمایی و مجموعههای تلویزیونی گرفته تا مستندها، انیمیشنها و آثار آیینی که هر کدام تلاش کردهاند بخشی از این میراث تاریخی و فرهنگی را بازنمایی کنند. با این حال، مسیر تولید این آثار همواره یکدست و پررونق نبوده و فراز و فرودهای قابل توجهی را تجربه کرده است. در این گزارش، مروری بر مهمترین آثار عاشورایی در حوزههای مختلف تصویر – از سینما و تلویزیون تا مستند و انیمیشن – انجام شده و ضمن بررسی نمونههای شاخص، میزان اثرگذاری و دیدهشدن آنها تحلیل شده است. همچنین تلاش شده با نگاهی آسیبشناسانه، دلایل کمرنگ شدن تولیدات عاشورایی در سالهای اخیر و چالشهای پیشروی این گونه هنری بررسی شود.
ظهور سینمای عاشورایی با «سفیر» و نقطه عطف «روز واقعه»
در نخستین سالهای پس از انقلاب، فیلم سینمایی «سفیر» به کارگردانی فریبرز صالح (۱۳۶۱) به عنوان اولین گام جدی سینما در بازسازی وقایع تاریخی کربلا شناخته شد، اما دهه ۷۰ را باید «عصر طلایی» این گونه سینمایی دانست، فیلم سینمایی «روز واقعه» به کارگردانی شهرام اسدی (۱۳۷۳)، با بهرهگیری از قلم بهرام بیضایی، به نقطه عطفی در سینمای عاشورایی تبدیل شد که هنوز هم پس از سه دهه، جایگاه اول را در حافظه جمعی مخاطبان و دفعات پخش تلویزیونی دارد.