اقتصاد۲۴- مسعود پزشکیان در نخستین سفر خارجی خود به عنوان رئیسجمهور ایران سفری سهروزه به عراق داشت. این سفر از روز چهارشنبه ۲۱ شهریور آغاز شد و روز جمعه ۲۳ شهریورماه به پایان رسید. او که به دعوت رسمی «محمد شیاع السودانی»، نخستوزیر عراق و در راس هیات بلندپایه سیاسی و اقتصادی عازم این کشور شد، در این سفر علاوه بر دیدارهای رسمی با نخستوزیر، رئیسجمهور، روسای مجلس و دستگاه قضایی عراق، به شهرهای بغداد، اربیل، سلیمانیه، نجف، کربلا و بصره رفت. پزشکیان روز چهارشنبه در اولین روز سفر در بغداد با «السودانی»، نخستوزیر و «عبداللطیف رشید»، رئیسجمهور عراق دیدار کرد. السودانی و پزشکیان ۱۴ تفاهمنامه در زمینههای اقتصاد، تجارت، مخابرات، کشاورزی، منابع طبیعی، توسعه نیروی کار و بخشهای مختلف امضا کردند. «آدام لوسنت» در المانیتور نوشت، پزشکیان در سفر به بصره خواستار اتحاد مسلمانان و طرح مسئله ایجاد اتحادیهای اسلامی و کمرنگ کردن مرزها میان کشورهای اسلامی شد. او همچنین خواستار اتحاد مسلمانان علیه اسرائیل شد. رئیسجمهور ایران همچنین در یکی از سخنرانیهای خود افزود که به تکمیل پروژه راهآهن شلمچه-بصره بین عراق و ایران مصمم است. این پروژه در حال انجام، اولین راهآهن بین کشورها خواهد بود.
وی روز پنجشنبه با «نچیروان بارزانی»، رئیس اقلیم کردستان، و «مسرور بارزانی»، نخستوزیر در اربیل دیدار کرد. این اولین سفر یک رئیسجمهور ایران به این منطقه بود. پزشکیان که زاده مهاباد است، در گفتگو با رسانههای محلی به زبان کردی، علاقه خود را برای بهبود روابط ایران با کردستان عراق ابراز کرد. در بیانیه دفتر بارزانی آمده است: «اقلیم کردستان تهدیدی برای ایران یا کشورهای همسایه نیست و کاملاً به رعایت توافقنامه امنیتی میان عراق و ایران متعهد است.» پزشکیان اواخر روز پنجشنبه از اماکن مقدس شیعیان در نجف و کربلا بازدید کرد.
به گزارش تجارت فردا، روابط ایران با عراق از جنبههای زیادی دارای اهمیت است. عراق دومین مقصد صادراتی ایران پس از چین است و تجارت بین دو کشور (نفتی و غیرنفتی) در حال حاضر ۱۲ میلیارد دلار است. «محمد صالح»، کارشناس ارشد موسسه تحقیقات سیاست خارجی، عراق را برای سیاست و نفوذ منطقهای ایران «بسیار مهم» خواند و به روابط تجاری قوی و مرز مشترک طولانی اشاره کرد. او معتقد است پزشکیان با امضای چندین قرارداد، «علاقه وافر ایران به عراق» را نشان داد. صالح به المانیتور گفت: «برای ایران، در این مرحله، توسعه روابط تجاری، فرصتهای سرمایهگذاری در عراق و بهبود امنیت مرزی، بهویژه در امتداد مرز ایران با اقلیم کردستان عراق، از اولویتهای مهم است».
به نوشته لوسنت، حضور گروههای اپوزیسیون کرد ایرانی در کردستان عراق از دیرباز موضوع مورد توجه تهران بوده است. عراق در سپتامبر گذشته اعلام کرد که پس از توافق امنیتی با ایران در اوایل سال جاری، دور کردن این گروهها از مرزها را آغاز کرده است. السودانی گفت: «ما در تنظیم وضعیت امنیتی در مناطق مرزی… موفق شدهایم.» در یک حادثه امنیتی دیگر بین دو کشور، ایران در ماه ژانویه به «مراکز جاسوسی» متعلق به موساد اسرائیل در اربیل حمله کرد. در این حمله، «پیشرو دیزایی»، تاجر کُرد کشته شد. این اقدام موجب تنشهایی در روابط تهران-بغداد شد تا جایی که سودانی و بارزانی جلسات برنامهریزیشده با مقامات ایرانی در مجمع جهانی اقتصاد در داووس را لغو کردند. بااینحال، بارزانی در سفر ماه میخود به ایران گفت که اقلیم کردستان اجازه نخواهد داد کسی به ایران «آسیب» برساند. به گفته صالح، سفر پزشکیان به چندین شهر عراق نشاندهنده عزم این کشور برای برقراری روابط با عراق، فراتر از سطح دولت با دولت است. صالح گفت: «ایران میخواهد روابط خود را با انواع مراکز قدرت در چشمانداز سیاسی شامل شیعیان و کردها تعمیق بخشد. درحالیکه ایران خواهان عراقی تحت نفوذ شیعیان در راستای اهداف استراتژیک خود است، اما عراق نمیخواهد تحت نفوذ یک گروه یا رهبر یکی از جوامع باشد. از اینرو، انتخابهای متنوعی از مکانها، گروهها و رهبران برای ملاقات وجود دارد.» وی گفت: «در حالی که رهبران عرب سنی از نفوذ ایران در عراق ناراضی هستند، اما آنها در سالهای اخیر به دنبال بهبود روابط با تهران بودهاند. ملاقات نکردن پزشکیان با آنها پیام بسیار عجیبی در مورد رابطه ایران با جامعه سنی عراق میدهد. این باید بر روابط ایران با جامعه عرب سنی عراق منعکس شود.»
«الکس مکدونالد» در «میدل ایست آی» نوشت، یکی از زخمهای دیرینه بین دو کشور که پزشکیان نیز به دنبال مقابله با آن است، ادامه حضور جنبشهای جداییطلب کرد در عراق است. بغداد و تهران در مارس ۲۰۲۳ توافقنامهای امنیتی امضا کردند که بر اساس آن عراق تعدادی از گروههای مسلح را از مرز ایران دور و فعالیتهای آنها را محدود کرد. کاظم غریبآبادی، یکی از مقامات قوه قضائیه ایران، در مصاحبه با رسانههای دولتی گفت که دولتش درخواست رسمی برای استرداد ۱۱۸ «عضو اصلی» این گروهها را از عراق صادر کرده است. بر همین اساس، حزب دموکرات کردستان ایران (PDKI) اعلام کرد که یکی از اعضای اصلیاش، بهزاد خسروی، به ایران تحویل داده شده است. «کیوان فرامرزی»، نماینده «کومه له»، گفت: «هدف اولیه سفر رئیسجمهور ایران به عراق اجرای توافقنامه امنیتی بین تهران و بغداد با هدف خلع سلاح احزاب کرد ایرانی مستقر در اقلیم کردستان و بستن اردوگاههای نظامی آنهاست.» در سال ۲۰۲۳، کومه له، کمپهای خود را در مجاورت مرز ایران تا حدودی تخلیه کرد.
چهار حزب کرد ایرانی در شمال عراق وجود دارند که تهران به دنبال مقابله با آنها بوده است: «حزب دموکرات کردستان ایران» یا PDKI؛ حزب چپ «کومه له»؛ «حزب آزادی کردستان» (PAK)؛ و حزب «زندگی آزاد کردستان» (پژاک) که گروهی وابسته به حزب کارگران کردستان (پکک) است. تعدادی از این گروهها از قبل از استقرار جمهوری اسلامی فعال بودهاند و با دولتهای متوالی برای خودمختاری کردها مبارزه کردهاند. در هر حال، پزشکیان پس از دیدار با نچیروان بارزانی، به زبان کردی به خبرگزاری کردی روداو گفت: «روابط ایران و اقلیم کردستان در حال حاضر خوب است و به یاری خداوند تلاش میکنیم تا آنها را تقویت کنیم.»