افرادی مانند ویکتور هوگو به خوبی در آثار خود روح تاریخ خود را به تصویر کشیده و تا آثار او را نخوانیم، نمیفهمیم این مرد چه اندازه نسبت به رسالت انسانی که در غرب از آن غفلت شده، حساس است
جوان آنلاین: با وجود تأکیدات رهبر انقلاب بر استفاده از ابزار هنر برای معرفی انقلاب اسلامی و اهداف آن به داخل و خارج از کشور متأسفانه کارهای زیادی صورت نگرفته است، مگر سخنرانیها یا جشنهای سازمانی که عموماً تنها بر محوریت گرامیداشت سالروز پیروزی انقلاب استوار است. با این حال، یکی از ابزارهای مؤثر که هم متفکران و هم عموم مردم جامعه از آن استفاده میکنند تولیدات ادبی مثل رمان است. این مسئله موضوعی مهم است که رهبر معظم انقلاب در سخنرانیها (به خصوص با شروع نهضت تقریظنویسی) به طور مکرر بر آن تأکید دارند. به همین بهانه «جوان» با استاد اصغر طاهرزاده از چهرههای علمی و فرهنگی کشور که تألیفات متعدد در حوزه اندیشه و فرهنگ اسلامی درباره رمان و اهمیت رمانخوانی برای محقق کردن این اهداف گفتوگو کردهاست.
به نظر شما چرا رهبر انقلاب همیشه جوانان را به مطالعه کتاب به خصوص رمانخوانی دعوت میکنند؟
زیرا رماننویسان مانند فیلسوفان در واقع متفکران جهان غرب هستند. ملاحظه میکنید که خود رهبر معظم انقلاب هم رمانهای زیادی خواندهاند و برای همین به خوبی درلابهلای محتوای رمانها، غرب را میشناسند. ایشان رمان ویکتور هوگو را بیش از یکبار خواندهاند.
به طور کلی اهمیت رمان را در چه میدانید؟
رماننویسان متفکران زمان خود بودهاند و به عنوان مثال افرادی مانند ویکتور هوگو به خوبی در آثار خود روح تاریخ خود را به تصویر کشیده و تا آثار ویکتور هوگو را نخوانیم، نمیفهمیم این مرد چه اندازه نسبت به رسالت انسانی انسان که در غرب از آن غفلت شدهبود، حساس است. انسان تا کتاب «بینوایان» را نخوانده باشد، متوجه نمیشود که این نویسنده چه کردهاست. رماننویسان، روح زمانه خویش را با اشارات متوالی مطرح میکنند. رهبر معظم انقلاب در وصف رمان بینوایان میفرمایند: «به نظر من بینوایان ویکتور هوگو برترین رمانی است که در طول تاریخ نوشته شدهاست. من همه رمانهای طول تاریخ را نخواندهام، شکی در این نیست، اما من مقدار زیادی رمان خواندهام که مربوط به حوادث قرنهای گوناگون هم هست. بعضی رمانهای خیلی قدیمی را هم خواندهام. مثلاً فرض کنید کمدی الهی را خواندهام. امیر ارسلان هم خواندهام. الف لیله و هزار و یک شب را هم خواندهام. وقتی نگاه میکنم به این رمانی که ویکتور هوگو نوشته، میبینم این چیزی است که اصلاً امکان ندارد هیچکس بتواند بهتر از این بنویسد یا نوشته باشد و معروف نباشد و مثل منی که در عالم رمان بودهام، این را ندیده باشم یا اسمش را نشنیده باشم… من میگویم بینوایان یک معجزه است در عالم رماننویسی، در عالم کتابنویسی. واقعاً یک معجزه است… زمانی که جوانها زیاد دور و بر من میآمدند قبل از انقلاب، بارها این را گفتهام که بروید یک دور حتماً بینوایان را بخوانید. این بینوایان کتاب جامعهشناسی است، کتاب تاریخی است، کتاب انتقادی است، کتاب الهی است، کتاب محبت و عاطفه و عشق است.»
رماننویسان کدام کشور را در مسئله غربشناسی دارای موضع میدانید؟
دکتر داوری میگوید رماننویسان روسی نسبت به جهان غرب موضع دارند، چون متوجه هستند که روح غرب نهیلیسم و پوچی است، ولی هنوز بسیاری متوجه این امر نیستند که در دل غرب، نهیلیسم نهفته است؛ و این تذکر را در آثار تولستوی و سایر نویسندگان معروف روس میتوان دید. از خاطرات رمانخوانی دقیق حضرت آقا این است که یکبار کتابی را که در چند جلد در حال انتشار بود، خوانده و فرموده بودند جلد سوم کتاب ضعیف بود، ولی از جلد سوم به بعد خوب میشود. این طور رمان خواندن نشانه آن است که ایشان روح تاریخی جهان را میشناسند و در لابهلای مطالب رمان میتوان آن روح را پیدا کرد. شناخت ایشان نسبت به انقلابهای جهان، بهخصوص انقلاب فرانسه به گونهای است که گویی ایشان آنجا بودند. اینها مهم است برای شناختن جهان و نسبت به اینکه در چه تاریخی حاضرهستیم.