اقتصاد۲۴- قصه اتصال راهآهن ایران و عراق سر دراز دارد. عراق نزدیک به دو دهه این موضوع را مسکوت نگه داشته و به بهانههای مختلف از اتصال شبکه ریلی خود به ایران سر باز زد. در تمام این سالها بارها خبر امضای تفاهمنامه با عراق و حتی شروع عملیات اجرائی اتصال ریل دو کشور منتشر شد، اما به جایی نرسید. این خبر دوباره ۱۱ شهریور امسال روی خروجی رسانهها قرار گرفت و محمد مخبر، معاون اول رئیسجمهوری از اجرای عملیات اتصال ریل ایران و عراق خبر داد. اخبار منتشرشده حاکی از آن است که ایران نهتنها خط ریلی خود را تا مرز عراق رسانده بلکه بخش قابل توجهی از هزینه اتصال ریل دو کشور را تقبل کرده تا خط آهن سراسری دو کشور را به هم وصل کند؛ خط آهنی بسیار مهم که اهمیت آن در نقشآفرینی در معادلات ترانزیتی منطقه است. بااینحال، عراق دوباره بازی درآورده است و برای چندمین بار اعلام کرده که این خط آهن تنها جنبه مسافری دارد نه ترانزیتی.
از آن سو عراق کریدور شمال به جنوب ایران را دور زده و با جدیت تمام در حال پیگیری کریدوری به نام «مسیر توسعه» است که کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس را از طریق بندر فاو و یک مسیر ریلی جنوب به شمال به ترکیه و سپس اروپا میرساند. مسیری که احتمالا ایران را در مرزهای غربی از نقشه ترانزیتی منطقه کنار میگذارد.
از ۱۱ شهریور عملیات اجرائی راهآهن شلمچه-بصره در مراسمی با حضور معاون اول رئیسجمهور ایران و نخستوزیر عراق در نقطه صفر مرزی آغاز شده است. این راهآهن ۳۲ کیلومتر طول دارد که ۱۶ کیلومتر آن در خاک ایران و ۱۶ کیلومتر در خاک عراق ساخته میشود. توافق شده تا این مسیر ریل و احداث پل متحرک روی رودخانه اروند، ظرف یک سال و نیم به اتمام برسد و همچنین به گفته مقامات ایرانی، توافقی هم با کشور سوریه انجام شده است تا ایران بتواند از همین طریق با کشور سوریه نیز در ارتباط باشد. در مراسم آغاز عملیات اجرای این راهآهن، مخبر، معاون اول رئیسجمهور ایران، هدف خط را افزایش تجارت بین دو کشور خواند و گفت: «ملتهای ایران و عراق از روابط بسیار مناسب تاریخی، تمدنی و دینی برخوردارند، اما حجم تجارت کنونی دو کشور در حال حاضر در سطح مورد انتظار طرفین نیست. در حال حاضر، حجم تجارت بین دو کشور حدود ۱۱ میلیون یورو در سال است که در صورت رفع موانع، رسیدن به حجم ۳۰ میلیارد یورو در سال کاملا قابل دستیابی است».
علاوه بر او حسین امیرعبداللهیان، وزیر امور خارجه ایران نیز در کنفرانس مطبوعاتی مشترک با فؤاد حسین، وزیر خارجه عراق، یکی از اهداف این پروژه را افزایش ظرفیت «تبادل کالا» بین دو کشور عنوان کرد.
بااینحال، مقامات عراقی بارها تأکید کرده و میکنند که این پروژه تنها برای انتقال مسافران و زائران مورد استفاده قرار خواهد گرفت نه انتقال بار. در آخرین اظهارنظر هم مدیرکل شرکت راهآهن عراق در گفتگو با روزنامه عراقی «الصباح» صراحتا گفته که راهآهن بصره-شلمچه برای خدماترسانی به مسافران در نظر گرفته شده و به یک خط تجاری تبدیل نمیشود.
او توضیح داده که این پروژه بر طرح بندر فاو که ویژه حملونقل کالا، کانتینر و مشتقات نفتی است، تأثیری نخواهد گذاشت و راهآهن بصره-شلمچه فقط برای خدماترسانی به مسافران با هدف گردشگری مذهبی، درمانی و حملونقل بین دو کشور در نظر گرفته شده است و هرگز به یک خط تجاری تبدیل نمیشود.
او گفته است: «این پروژه از طریق قطارهای «جاده توسعه» و یک خط راهآهن مدرن انجام میشود که با قطار برقی و با سرعت ۳۰۰ کیلومتر در ساعت اجرا میشود. خط شلمچه-بصره یک خط دوطرفه مرزی است و به شبکه ریل سراسری عراق متصل میشود و قطارهای محلی میتوانند به ایران بروند و قطارهای ایرانی میتوانند به زیارتگاههای مذهبی در کربلا، بغداد و سامرا برسند».