اقتصاد۲۴- بیش از پنج دهه است که برای کارشناسان حوزه آب آشکار شده ایران نیازمند مدیریت صحیح منابع آبی است؛ مدیریتی که هر گام نادرست در آن میتواند کشور را به عقب براند. از این رو در تمام این سالها بر اصلاح شیوه استفاده از منابع آب تأکید شده است. اما برآیند عملکرد پنج دهه گذشته نشان میدهد که اگرچه سیاستگذاران در مقاطعی تصویر روشنی از حرکت به سوی بهرهبرداری درست از منابع آب ارائه کردهاند، اما در عمل، هیچ اقدام موثری در مسیر مدیریت پایدار منابع آبی انجام نشده است. در تمام این سالها برداشت بیرویه و بدون برنامهریزی از منابع آب زیرزمینی منجر به تخلیه شدید سفرههای آب زیرزمینی شده است.
طبق آخرین گزارشهای منتشر شده توسط وزارت نیرو و شرکت مدیریت منابع آب ایران، ۹۸ میلیارد متر مکعب (به تعبیر دیگر ۸۶ درصد) از ۱۱۴ میلیارد متر مکعب آب تجدیدپذیر کشور سالانه به طور کامل مصرف شده است. همچنین، سالانه به طور متوسط حدود ۵.۷ میلیارد متر مکعب به کسری مخازن آبهای زیرزمینی اضافه میشود. از سوی دیگر، سالانه به دلیل وقوع سیلابهای مخرب – که ناشی از نبود مدیریت مناسب آبهای سطحی و باران است – خسارتهای قابل توجهی به زیرساختها و اراضی کشاورزی وارد میشود. بر مبنای گزارش مرکز پژوهشهای مجلس به عنوان مثال، خسارتهای ناشی از سیلابها در سال ۱۳۹۸ بیش از ۳۵ هزار میلیارد تومان بوده است. کاهش منابع آب شیرین و بهرهبرداری نامناسب از منابع آب باران میتواند به تشدید بحران آب شرب در بسیاری از مناطق کشور منجر شود.
مناطق روستایی ایران نیز به عنوان بسترهای اصلی تولیدات کشاورزی و دامداری، با چالشهای جدی در زمینه منابع آبی مواجهاند. از نگاه محققان مرکز پژوهشهای مجلس، با توجه به کاهش منابع آبهای زیرزمینی و سطحی و تغییرات اقلیمی که منجر به کاهش بارشها و افزایش دما شده، تأمین آب مورد نیاز در این مناطق اهمیت ویژهای پیدا کرده است. بنابراین در شرایط تغییر اقلیم، برنامهریزی برای بهرهمندی هوشمندانه از بارشها در مناطق خشک سیلابها و رگبارها بسیار حیاتی است. فناوری استحصال آب باران، بر جمعآوری و ذخیره سازی آب باران با نیمهخشک کشور، که غالبا هدف استفاده در مواردی مانند شرب، کشاورزی و نیز پایداری آب زیرزمینی تمرکز دارد. استفاده از این تکنیک میزان هدررفت آب ناشی از تبخیر را نیز کاهش میدهد. جمعآوری آب باران به روش مناسب میتواند راهحلی مهم برای معضل بحران آب در نقاط مختلف جهان باشد و به طور مستقیم باعث کاهش فشار بر منابع آب میشود.