جنگ، بلایای طبیعی، از جمله سیل، خشکسالی، توفان و زمینلرزه، در دهههای اخیر با شدت و فراوانی بیشتری رخ دادهاند و بهعنوان یکی از مهمترین تهدیدات علیه حقوق بنیادی کودکان شناخته میشوند. کودکان، بهواسطه شرایط زیستی، اجتماعی و اقتصادی خود، آسیبپذیری ویژهای دارند و فقدان سازوکارهای حمایتی منسجم، آنان را در معرض خطرهای جسمی، روانی و اجتماعی قرار میدهد. در این میان، تابآوری کودکان – توانایی مقابله با بلایا و بازسازی زندگی پس از بحران – به یکی از محورهای اصلی سیاستگذاری حقوقی و اجتماعی تبدیل شده است.
این یادداشت با هدف تحلیل ابعاد حقوقی، اجتماعی و عملی حفاظت از کودکان در برابر بلایای طبیعی،تبیین نقش دولتها، نهادهای اجتماعی و خانوادهها و ارائه راهکارهای نوآورانه برای افزایش تابآوری آنان تدوین شده است. تابآوری کودکان تنها به توانایی جسمی آنان جهت مقابله با بلایا محدود نمیشود؛ بلکه شامل سلامت روان، دسترسی به آموزش، حمایت اجتماعی و فرهنگی و توانایی بازسازی زندگی پس از بحران نیز میگردد. این مفهوم، زمینه را برای ایجاد سیاستها و قوانین جامع حقوق کودک فراهم میکند و معیار ارزیابی اثرگذاری اقدامات دولتها و نهاد-align:justify”>تقویت تابآوری روانی کودکان از طریق برنامههای مشاوره، حمایت روانی و فرهنگی.
کودکان، بهویژه گروههای آسیبپذیر، در برابر بلایای طبیعی در معرض تهدیدهای جدی جسمی، روانی و اجتماعی قرار دارند. تابآوری آنان، نه تنها یک ضرورت انسانی و اخلاقی، بلکه معیار واقعی عدالت اجتماعی و حقوقی است. دولتها، نهادهای اجتماعی و خانوادهها موظفند با اتخاذ سیاستهای پیشگیرانه، ایجاد سازوکارهای حمایتی و تقویت مشارکت اجتماعی، زمینه حفظ و ارتقای تابآوری کودکان را فراهم آورند. تنها از این طریق میتوان تضمین کرد که کودکان، حتی در مواجهه با خشم طبیعت، قادر به ادامه زندگی سالم، ایمن و شایسته خواهند بود و حق آنان در بهرهمندی از آموزش، سلامت و زندگی شایسته محترم شمرده میشود.
* حقوقدان، مدرس دانشگاه و پژوهشگر حقوق بینالملل کودکان