اقتصاد۲۴- بررسیها نشان میدهد که در حال حاضر، دستکم پنج نوع نرخ ارز در اقتصاد ایران وجود دارد که هر یک با اهداف و کارکردهای متفاوتی مورد استفاده قرار میگیرند. این نرخها شامل ارز ترجیحی برای کالاهای اساسی، ارز نیمایی برای واردات بخش خصوصی، ارز صادراتی، ارز آزاد و ارز مورد استفاده در سامانههای خاص است.
چنین سیاستی که بهعنوان «چندنرخی بودن ارز» شناخته میشود، سابقهای طولانی در اقتصاد ایران دارد و همواره یکی از ابزارهای سیاستگذاری دولتها برای مدیریت قیمتها و کنترل تورم کوتاهمدت بوده است. با این حال، تجربه نیمقرن گذشته نشان داده است که این سیاست نهتنها موفقیت پایدار در کنترل تورم به همراه نداشته، بلکه به تدریج موجب ایجاد مشکلات عمیقتری از جمله بروز فساد سیستماتیک، رانتجویی، تضعیف ذخایر ارزی کشور و در نهایت شکلگیری جهشهای ارزی شده است.
در واقع، وجود فاصله چشمگیر میان نرخهای مختلف ارز در اقتصاد، انگیزههای قوی برای سوءاستفاده و شکلگیری شبکههای غیررسمی ایجاد میکند که هزینههای سنگینی بر اقتصاد تحمیل میکند.