اقتصاد۲۴- یک تحقیق جدید براساس آمار مشارکت در انتخابات مجلس سال ۱۳۹۸ و انتخابات ریاستجمهوری ۱۴۰۰ و همچنین اخبار اعتراضات، نشان میدهد اعتراضات در شهرستانهایی رخ داده است که از انتخابات سال ۹۶ به بعد، بیشترین میزان ریزش آرا و کاهش مشارکت سیاسی در انتخابات را داشتهاند. براساس این گزارش تحلیلی-تحقیقی که توسط گروه دادهکاوی دقیقه انجام شده و به صورت اختصاصی در اختیار روزنامه اعتماد قرار گرفته، مشارکت سیاسی در انتخابات مجلس سال ۹۸ نسبت به انتخابات قبلی حدود ۱۰.۳ میلیون نفر کاهش داشته است. این میزان برای انتخابات ریاستجمهوری سال ۱۴۰۰، حدود ۱۴.۵ میلیون نفر بوده است.
به گزارش اعتماد، همچنین این گزارش احتمال تاثیر همهگیری کرونا در کاهش آرای مردمی در انتخابات مجلس سال ۹۸ را با بررسی آمار رد میکند. این گزارش بر اساس اخبار منتشر شده درباره اعتراضات، شهرستانهای کشور را به شهرستانهای دارای اعتراض و بدون اعتراض تقسیمبندی کرده است. ممکن است در برخی شهرستانها تجمع اعتراضی شکل گرفته باشد، اما خبری از آن منتشر نشده باشد. در این گزارش، مبنا اخبار منتشر شده بوده است و چنین شهرستانهایی بدون اعتراض در نظر گرفته شدهاند. طبق این گزارش تحقیقی-تحلیلی، در شهرستانهای دارای اعتراض، رای نامزد نخست انتخابات ریاستجمهوری در سال ۱۴۰۰ نسبت به سال ۱۳۹۶، بهطور متوسط ۲۲.۶درصد کمتر از شهرستانهای بدون اعتراض بوده است. به عبارت دیگر، شهرستانهایی در اعتراضات فعالتر بودهاند که در حدفاصل سال ۱۳۹۶ تا ۱۴۰۰ به لحاظ سیاسی ناامیدتر شده و مشارکت کمتری در انتخابات ریاستجمهوری داشتهاند. همانطور که نویسنده نتیجه گرفته، بحران نمایندگی سیاسی یک شاخص بسیار توضیحدهنده برای اعتراضاتی است که در پی فوت مهسا امینی در کشور رخ داد.
علیرضا کدیور / تحلیلگر گروه دادهکاوی دقیقه
قریب به صد روز است که نقاط زیادی در کشور، صحنه حضور مردم معترض است. این اعتراضات نسبت به اعتراضاتی که در سالهای قبل رخ داده طولانیتر شده و به همین سبب میتوان گفت نسبت به آنچه پیشتر رخ داده ریشهدارتر است. تاکنون جامعهشناسان زیادی با تکیه بر مفاهیمی مانند «بر هم خوردن رابطه قدرت و مسوولیت»، «آشتیناپذیر شدنِ تصویرِ آینده» و «انباشتِ نارضایی» درباره علل بروز این اعتراضات توضیح دادهاند. این توضیحات اگرچه تبیینی درباره عوامل اجتماعی بروز اعتراض ارایه میدهند، اما اختصاصی به اعتراضات ۱۴۰۱ ندارند و میتوان پیش از این نیز رد پای آنها را در رویدادها و رویههای جاری در کشور پیدا کرد. به همین سبب، نمیتوان وجوه تمایز این اعتراضات را با اکتفا به این مفاهیم توضیح داد. برای تبیین این اعتراضات، علاوه بر علل اجتماعی یادشده، باید سراغ علتهایی رفت که نقشآفرینیشان در سالهای اخیر به صورت ویژه افزایش یافته باشد.
متن پیش رو تلاش میکند تا با تحلیل ریزش آرای انتخاباتی در سالهای اخیر و مقایسه مقادیر آن در نقاط معترض و غیرمعترض، کاهش مشارکت سیاسی را به عنوان یکی از مهمترین عوامل برای فهم چرایی بروز، تداوم و تشدید این اعتراضات و بعضا به خشونت کشیده شدن آن پیشنهاد کند. این رویکرد توضیح میدهد که چگونه اعتراضی با خاستگاه اجتماعی یک مرتبه توانست به موضوعات دیگر سرایت کند و در نقاط مختلف کشور از سیستانوبلوچستان تا آذربایجان غربی و کردستان گسترده شود.
کاهش مشارکت سیاسی در سپهر رسمی سیاست در ایران در سالهای اخیر شدت گرفته است. نخستین نشانههای جدی این بحران را میتوان در آرای انتخابات مجلس یازدهم در سال ۹۸ مشاهده کرد.