۱۴۰۳/۰۵/۱۷ ۱۴:۳۹
پرسش:
یکی از مشکلات باور به روح و نفس انسان، توضیح رابطه آن با بدن است. آیا میتوان با مثالهای قابلقبول این مطلب را شرح داد؟
پاسخ:
«تمثیل» به معنای مثل آوردن، تشبیه کردن چیزی به چیزی یا تصویر کردن آن است. (1) تمثیل، یکی از تأثیرگذارترین روشها در انتقال معانی عمیق و تبیین امور معقول و فراحسی بهحساب میآید؛ خصوصاً در تبیین معارف اسلامی (2) و مفاهیم نامحسوس، کاربرد شایانی داشته و فهم مطالب عمیق را برای مخاطبان آسان میکند.
رابطه روح و بدن، ازجمله موضوعاتی است که از طریق تمثیل میتوان آن را تبیین کرد و به فهم درست از آن نزدیک شد. معصومان علیهم-السلام نیز به تمثیلهای موجود در این زمینه توجه داشتند و برخی را پذیرفته و برخی را رد نمودهاند. برای نمونه آنجایی که زندیقی، رابطه روح و بدن را به نور و چراغ تشبیه و تمثیل میکند، از جانب امام صادق علیهالسلام مورد مخالفت قرار میگیرد؛ چراکه نور بعد از خاموشی چراغ از بین میرود و باقی نمیماند در حالی که روح پس از جدایی از بدن، به زندگی خود ادامه میدهد. (3)
اما با این حال، در روایات از تمثیلهای متنوع برای تبیین رابطه روح و بدن استفاده شده است که در ادامه در قالب نکاتی به برخی از آنها اشاره میشود.
نکته اول: چند تمثیل درباره روح و بدن
در این فراز، به ذکر چند تمثیل درباره رابطه روح و بدن میپردازیم که معصومان علیهمالسلام از آنها استفاده کردهاند و در روایات ذکرشدهاند.
معنی و لفظ
رابطه روح و بدن را میتوان مانند رابطه معنی و لفظ دانست؛ چنانکه در روایتی از امیرالمؤمنین علی علیهالسلام به این تمثیل اشاره شده است (4) در حالی که معنا نه جزء لفظ و نه خارج از لفظ است، قوام لفظ به معنای آن بوده و بدون معنا، لفظ بدون کارکرد و مهمل میشود. روح نیز قوام بدن بوده و درحالی که روح نه جزء بدن و نه خارج از بدن است، بدن بدون روح جسد و مردهای بیش نیست.