اقتصاد۲۴- سرانجام به دنبال اوجگیری واکنشهای انتقادی مقامات داخلی به اعلام حمایت مجدد مسکو از ابوظبی درخصوص جزایر ایرانی، بعدازظهر شنبه، کاردار سفارت روسیه در تهران در غیاب سفیر این کشور توسط دستیار مدیرکل خلیج فارس وزارت امور خارجه احضار و مراتب اعتراض شدید دولت جمهوری اسلامی ایران به فدراسیون روسیه درخصوص تکرار حمایت دولت روسیه از دعاوی بیاساس مندرج در بیانیه ششمین نشست مجمع همکاری عرب و روسیه در مراکش، ابلاغ و یادداشت اعتراضی به او تسلیم شد. در این دیدار، دستیار مدیرکل خلیج فارس با یادآوری ضرورت احترام به حاکمیت و تمامیت ارضی کشورها به عنوان یکی از اصول شناختهشده و بنیادین در مناسبات کشورها، بر تعلق ابدی جزایر سهگانه ایرانی در خلیج فارس به ایران تصریح و تأکید کرد دولت ایران هر ادعایی از هر طرفی را در این خصوص مردود و غیرقابل پذیرش میداند. کاردار روسیه هم در این دیدار تأکید کرد که مراتب اعتراض دولت جمهوری اسلامی ایران را در اسرع وقت به مقامات کشورش منعکس خواهد کرد. همزمان ولادیمیر سافرونکوف، نماینده ویژه وزیر امور خارجه روسیه در امور خاورمیانه نیز صبح دیروز یکشنبه با علیاصغر خاجی، مشاور ارشد وزیر امور خارجه ایران در امور ویژه سیاسی دیدار کرد. اگرچه طبق اخبار عنوانشده محور رایزنی دو طرف ایرانی و روسی درخصوص آخرین تحولات منطقه خاورمیانه به ویژه بحران غزه بوده است، اما به نظر میرسد که حضور سافرونکوف در وزارت امور خارجه بیارتباط با بیانیه نشست مراکش نیست. با درنظرگرفتن موج واکنشهای انتقادی به روسیه از سوی مقامات کشور و در پی آن، احضار کاردار روسیه به وزارت امور خارجه شاهد تکرار موج اتفاقات تیرماه هستیم که نهایتا بعد از چند هفته به فراموشی سپرده شد.
در سایه این نکات، حمید ابوطالبی در گفتگو با شرق در آسیبشناسی فضای سیاسی ناشی از شکلگیری موج تند انتقادی به روسیه که از چهارشنبه هفته گذشته و در پی بیانیه مراکش در داخل کشور شکل گرفته است، باور دارد که این موج ضدروسی همانند موج ضدروسی تیرماه بیش از آنکه واکنشی از جنس سیاست خارجی باشد باید با عینک سیاست داخلی مورد تحلیل قرار گیرد. مشاور سیاسی حسن روحانی در ارزیابی خود، این نکته مهم را یادآور میشود که، چون دیپلماسی دولت سیزدهم از عدم توازن و عدم انسجام در مناسباتش با قدرتها منجمله روسها رنج میبرد، شاهد شکلگیری مشکلات در سیاست خارجی هستیم؛ لذا به گفته معاون سیاسی دفتر رئیسجمهور سابق کشورمان تا زمانی که مسئله کنونی در دیپلماسی ایران ادامه پیدا کند امکان تکرار حمایت کرملین از ادعای واهی امارات بر سر جزایر سهگانه وجود دارد. آنچه در ادامه میخوانید ماحصل گفتگو با رئیس گروه مطالعات آسیای مرکز تحقیقات استراتژیک و سفیر ایران در استرالیا، اتحادیه اروپا، بلژیک، ایتالیاست که مدیرکل سیاسی وزارت امور خارجه را هم در کارنامه خود دارد.
**به دنبال بیانیه ششمین نشست مجمع همکاری اعراب و روسیه در مراکش و حمایت مجدد کرملین از ادعای واهی ابوظبی درباره مالکیت بر جزایر سهگانه شاهد شکلگیری موج شدید انتقاد به روسیه هستیم که با ناصر کنعانی، سخنگوی وزارت امور خارجه و علیاکبر ولایتی، مشاور رهبر انقلاب شروع شد و بعد از آن به دیگر مقامات سیاسی و رسانهای از محسن رضایی و قالیباف گرفته تا حسین شریعتمداری، ذالنور و… رسیده است. این در حالی است که ما در جریان بیانیه مشترک کشورهای شورای همکاری خلیج فارس و روسیه ۱۹ تیر/ ۱۰ جولای، شاهد همین موج ضدروسی ایجادشده بودیم که حتی کار به احضار سفیر روسیه توسط وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران در ۲۱ تیر/ ۱۲ جولای کشید و در ادامه شاید جدیترین و عملیترین واکنش تهران ناظر به دیدار ۲۶ تیر/ ۱۷ جولای کازوتوشی آیکاوا، سفیر ژاپن در تهران با سیدکمال خرازی، رئیس شورای راهبردی روابط خارجی بود؛ دیداری که به مطرحشدن اختلافات ارضی توکیو – مسکو و اشغال جزایر کوریل به دست روسها از زبان خرازی در مقام یک بدل دیپلماتیک کشید. اما جناب ابوطالبی، در جایگاه آسیبشناسی فضای سیاسی و سیاست خارجی ایران گویا ما در برابر کرملین باور کردهایم که باید عملکرد و واکنش محدودی داشته باشیم؛ دوباره همان موج ضدروسی و توییتزدنها و مصاحبهها برای چند روز ادامه دارد و بعد آتش احساسات ملی گرایانه میخوابد و دوباره نوعی ملایمت در برابر روسها کماکان شکل خواهد گرفت. آیا سقف موازنه دیپلماتیک ما در برابر روسها همینقدر است؛ یک بدل دیپلماتیک توسط کمال خرازی، توییتزدن و مصاحبه؟!
ببینید واقع مطلب این است که در همان موج قبلی در تیرماه هم من در توییتها و همچنین مصاحبههایم عنوان داشتم که مشکل و معضل اصلی ما در مقابل روسها داخلی بوده و چندان به وضعیت کرملین بازنمیگردد؛ معنای این سخن این است که ما باید وضعیت داخلی خود را پیش از هر چیز بررسی کنیم. به باور من ما دچار یک سردرگمی و سرگردانی و سیاستزدگی در سیاست خارجی هستیم؛ یک سردرگمی و سرگردانی استراتژیک. من در همان نوشتهها و مصاحبههایم به پنج بحران عمیق در عرصه سیاست خارجی کشور اشاره داشتم که نیازی نیست دوباره آنها را مطرح کنم؛ اما نکته اینجاست که نتیجه نهایی این پنج بحران و سینرژی آنها، شرایط کنونی در عرصه سیاست خارجی و دیپلماسی ما است؛ لذا پیرو آنچه گفتید، مشکلات ما در قبال روسیه، به مراتب جدیتر، عمیقتر و راهبردیتر از آن است که بتوانیم آن را با چند مصاحبه، چند توییت و یا یک شبهاقدام با شبیهسازی در روابط روسیه و ژاپن پاسخ دهیم. مطمئن باشید تا زمانی که این مشکلات حل نشود، نه الان که در آینده هم، روسیه اینگونه اقدام مخرب خود را همچون گذشته تکرار خواهد کرد…
**و این مشکلات از نگاه شما چیست؟
یکی از مهمترین مشکلات این است که ما در تعریف، تبیین، تنظیم و پیشبرد روابط خود با قدرتهای بزرگ و حتی دیگرانی، چون عربستان و… از ضعف انسجام و توازن رنج میبریم. به دیگر سخن، چون دیپلماسی ایران از عدم توازن و عدم انسجام در مناسباتش با قدرتها رنج میبرد، شاهد این مشکلات هستیم. یعنی همان مشکلاتی که در رابطه ما با آمریکا و اتحادیه اروپا وجود دارد اینک به شکل دیگری در روابط ما با روسیه و چین بروز و ظهور پیدا کرده است…
**از دید شما، ضعف و عدم انسجام و بیتوازنی در مناسبات ایران با قدرتهای جهانی تا چه حد ناشی از کنشگری دولت فعلی در سیاست خارجی است؟
این مسئله البته ارتباط ساختاری با دولت فعلی ندارد. این مشکل با شدت و ضعف در دولتهای قبلی هم وجود داشته است؛ اما دولت سیزدهم کارنامه موفقی را در عرصه سیاست خارجی و مشخصا در تنظیم، تعریف و تبیین روابط با قدرتها ارائه نداده است، کما اینکه نتیجه آن را طی حدود سه سال اخیر میبینیم…
**چرا باور دارید که دولت سیزدهم به طور مشخص نسبت به دولتهای قبلی کارنامه ناموفقی را در سیاست خارجی دارد؟
چون اغلب دولتهای پیشین کارنامه به مراتب روشنتری از دولت فعلی در این رابطه ارائه داشتهاند، اما دولت کنونی در عرصه سیاست خارجی به شدت سردرگم و سرگردان است. به همین دلیل است که پیشتر چینیها هم همین ادعای امارات متحده عربی را تأیید کردند؛ ژاپنیها هم آن را تکرار کردند و روسها هم ظرف چند ماه، نه یک بار بلکه دو بار، از ادعای امارات بر سر مالکیت جزایر سهگانه حمایت کردند. بله در راستای سؤال اولتان، هم تیر ماه و هم طی روزهای اخیر، چند نفر از مسئولیان، نمایندگان مجلس و رسانهها هم واکنشهایی را از خود نشان دادند. حتی روسدوستان داخلی هم انتقاداتی به مواضع مسکو داشتند! البته همزمان این جریان داخلی انتقاداتی مطرح کردند که نباید شدت اعتراضات به قدری جدی شود که روابط ایران و روسیه دچار خدشه شود. اکنون هم دوباره همان اتفاق و همان هشدارها در حال تکرار است. ببینید، روسیه طی پنج ماه، دو بار تمامیت ارضی ایران را زیر سؤال برده و مالکیت ایران بر جزایر سهگانه کاملا ایرانی را خدشهدار کرده است؛ مطمئن باشید اگر همین مسیر را طی کنیم روسها دوباره همین کار را خواهند کرد و دوباره از همین ادعای امارات حمایت میکنند.
بیشتر بخوانید: تهران و بغداد در فصل تازه؛ اختلاف نظرهای ایران و عراق بر سر کوریدور راه آهن بصره – شلمچه!