مهمترین دستاورد دولت سیزدهم در حوزه توسعه، تعاملات گازی منطقهای بود که به طور ویژه توانستیم علاوه بر از سرگیری روابط با کشورهای مختلف، مسیر تبدیل شدن به هاب گازی را نیز با برقراری این تعاملات گسترده خارجی در حوزه گاز با کشورهای همسایه خود یعنی ترکمنستان، روسیه، عراق، ترکیه، پاکستان و هند طی کنیم
جوان آنلاین: رویکرد تعاملات ایران با همسایگان در زمان تحویل دولت در سال ۱۴۰۰ به قدری فاجعهبار بود که عراق تمایلی به تمدید قرارداد گازی با ایران نداشت، تمامی روابط با ترکمنستان قطع و خط لوله صلح نیز به طور کامل ساختش متوقف شده بود، ولی دولت سیزدهم به طور مشخص از روز سر کار آمدن با دستور ویژه به وزارت نفت جهت احیای روابط با همسایگان به تقویت روابط با همسایگان در حوزه انرژی پرداخت که رویکرد راهبردی دولت سیزدهم بوده است. این رویکرد منجر به تحولی اساسی در روابط گازی و تعاملات انرژی ایران و همسایگانش شده است. از سرگیری روابط گازی ایران و ترکمنستان، تمدید قرارداد گازی با عراق به مدت پنج سال، امضای قرارداد سوآپ گاز با ترکمنستان، واردات و سوآپ گاز روسیه از خاک ایران برای اولین بار و تکمیل خط لوله صلح در ایران، نشان دهنده به کارگیری دقیق این رویکرد در روابط گازی با همسایگان در زمان تحویل وضعیت به دولت چهاردهم است.
ایران با داشتن دومین ذخایر بزرگ گاز طبیعی جهان، تلاش کرده است منابع گازی خود را بهینه کند و به بازیگری مهم در بازار انرژی منطقه تبدیل شود. یکی از رویکردهای راهبردی در حوزه انرژی، تقویت روابط با همسایگان در زمینه توسعه تعاملات گازی بوده است. این رویکرد به ویژه در دولت سیزدهم از اهمیت ویژهای برخوردار بوده است، زیرا منجر به تحولی اساسی در روابط گازی و تعاملات انرژی ایران و همسایگانش شده است.
آغاز یک عصر جدید در روابط گازی
ابتدای دولت سیزدهم قرارداد گاز ایران با عراق رو به اتمام بود و به دلیل عدم اجرای کامل تعهدات، قصد تمدید قرارداد وجود نداشت. علاوه بر این، روابط ایران با ترکمنستان نامشخص بود و ساخت خط لوله صلح که گاز ایران را به پاکستان میرساند، متوقف شده بود. این وضعیت نه تنها یک چالش برای بخش انرژی ایران بلکه تهدیدی برای رشد اقتصادی و نفوذ منطقهای آن بود. با این حال دولت سیزدهم برای رفع این چالش اقدام سریعی انجام داد. در کمتر از چند ماه، وزارت نفت دولت سیزدهم بدهی ایران را از محل فروش گاز با عراق تسویه کرد که زمینه را برای از سرگیری روابط گاز ایران و عراق در قالب سوآپ گاز از ترکمنستان فراهم نمود. برای ایران این اقدام آغاز دوره جدیدی در روابط گازیاش با همسایگان بود.
تقویت روابط گازی ایران با عراق و ترکمنستان
قرارداد سوآپ گاز با ترکمنستان نه تنها به ایران اجازه داد تا روابط گازی خود را با عراق از سر بگیرد، بلکه فرصتهای جدیدی را برای همکاری با ترکمنستان ایجاد کرد. امضای قرارداد و اجرای قرارداد سوآپ گاز، ایران را قادر ساخت تا گاز ترکمنستان را برای تأمین گاز منطقه شمال کشور وارد کند. این اقدام نه تنها نیازهای انرژی داخلی ایران را برطرف کرد، بلکه جایگاه این کشور را در بازار انرژی منطقه تقویت کرد. علاوه بر این، تمدید قرارداد ایران با عراق به مدت پنج سال در فروردین ۱۴۰۳ و تکمیل خط لوله صلح در ایران، نقطه عطف مهمی در تلاش کشور برای تبدیل شدن به یک بازیگر اصلی در بازار انرژی منطقه بود. این دستاوردها نشان دهنده تعهد دولت سیزدهم به تحکیم روابط با همسایگان در حوزه انرژی و به حداکثر رساندن منافع حاصل از تعاملات گازی است.
فصل جدید در روابط انرژی ایران؛ واردات و سوآپ گاز روسیه
دولت سیزدهم علاوه بر تحکیم روابط با عراق و ترکمنستان، برای بهبود روابط انرژی ایران با روسیه نیز گام برداشت. روابط ایران و روسیه برای اولین بار در زمینه تعاملات گازی تقویت شد که امکان واردات و سوآپ گاز روسیه از خاک ایران را فراهم کرد. این اقدام فصل جدیدی را در روابط انرژی ایران رقم زد و فرصتهای جدیدی را برای همکاری با روسیه در حوزه انرژی ایجاد کرد. تقویت روابط با همسایگان در حوزه انرژی فواید متعددی برای ایران دارد؛ اولاً، ایران را قادر میسازد تا منابع گازی خود را بهینه و تقاضای داخلی خود را برآورده کند. ایران با توسعه تعاملات گازی با کشورهای همسایه میتواند به معنای واقعی کلمه گاز را به منطقه شمال کشور منتقل کند و نیازهای انرژی کشور را برطرف و جایگاه خود را در بازار انرژی منطقه تقویت کند. ثانیاً، تقویت روابط با همسایگان در زمینه انرژی میتواند به ایران کمک کند تا به یک بازیگر قابل توجه در بازار انرژی منطقه تبدیل شود. ایران با توسعه تعاملات گازی با کشورهای همسایه میتواند نفوذ خود را در منطقه افزایش دهد، رشد اقتصادی را تقویت کند و موقعیت سیاسی خود را بهبود بخشد. ثالثاً، تقویت روابط با همسایگان در زمینه انرژی نیز میتواند به ایران در خنثیسازی تأثیر تحریمها کمک کند. ایران با توسعه تعاملات گازی با کشورهای همسایه میتواند اتکای خود به بازار جهانی را کاهش دهد و تأثیر تحریمها را بر اقتصاد خود به حداقل برساند.
با استفاده از این رویکرد، ایران با تقویت روابط با همسایگان در زمینه انرژی میتواند منابع گازی خود را بهینه کند، نیاز داخلی خود را برآورده کند، به بازیگر مهمی در بازار انرژی منطقه تبدیل شود و تأثیر تحریمها را خنثی کند. موفقیت دولت سیزدهم در این زمینه زمینهساز آینده روشنتری برای بخش انرژی ایران و نفوذ منطقهای آن شده است.
رویکرد راهبردی ایران در زمینه تجارت گازی با همسایگان و توسعه روابط گازی منطقهای و دیپلماسی فعال منطقهای مورد توجه کنشگران است و «جوان» در این زمینه با علیرضا ورناصری عضو کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی و علیرضا عباسی عضو فراکسیون دانش بنیان مجلس یازدهم و منتخب مجلس دوازدهم در باره تقویت تعاملات گازی با همسایگان به گفتگو نشسته است.