نوید هدایتیفر، کارشناس انرژی در گفتوگو با «جوان»: تسهیل ساخت پتروپالایشگاهها فرصت تحول تاریخی برای عبور از خامفروشی نفت خام وتبدیل شدن به قطب تولید مواد شیمیایی دارد
جوان آنلاین: کل صادرات نفت خام و میعانات گازی ایران حدود ۱/۶ میلیون بشکه در روز است و دقیقاً به همین میزان نیز در کشور ما پروژه پتروپالایشگاهی تعریف شده است. این وضعیت به این معناست که تسهیل ساخت پتروپالایشگاهها و اعطای مجوز تنفس خوراک به پتروپالایشگاهها گامی راهبردی و مهم در جهت کاهش وابستگی ایران به خامفروشی نفت خام است. ایران باید از وضعیت امروز روسیه، درس بگیرد و هر چه سریعتر ساخت پتروپالایشگاهها را به اتمام برساند. اگر دولت بتواند طی دو سال آینده پروژههای نیمهتمام پتروپالایشگاهی را به سرانجام برساند، اجرای قانون تنفس خوراک را عملیاتی کند و موانع اداری و مالی را برطرف سازد، کشور میتواند در آستانه تحولی تاریخی قرار گیردکه پس از یک قرن اتکا به خامفروشی نفت، مسیر اقتصاد انرژی ایران را دگرگون میکند.
فضای بینالملل حوزه نفت و گاز از تغییرات بسیار زیادی خبر میدهد که همراستا با وضعیت ایران نیازمند بررسی ویژه است. به طور مثال اخیراً نفت ونزوئلا از سوی رژیم امریکا تصاحب شده است و کودتایی بزرگ در این کشور غیرغربی سبب شد که شاهد چرخش بزرگ در بازار نفت بینالملل باشیم.
ورود نفت ارزانقیمت ونزوئلا به بازار جهانی، آن هم در شرایطی که پیشتر تحریمهای نفتی علیه روسیه نتوانسته بود بهطور کامل صادرات این کشور را مختل کند، موازنه جدیدی ایجاد کرده است. طی سه سال گذشته، کشورهایی مانند هند با بهرهگیری از تخفیفهای قابل توجه نفت روسیه، حجم واردات خود از روسیه را افزایش دادند و عملاً بخشی از فشار تحریمهای غرب را خنثی کردند، اما اکنون با فراهمشدن گزینه جایگزین در قالب نفت ونزوئلا، فضای مانور دهلینو تغییر کرده و نشانههایی از کاهش تدریجی وابستگی به نفت روسیه مشاهده میشود. این موضوع میتواند مستقیماً بر درآمدهای نفتی روسیه اثر بگذارد و توان مالی این کشور در مواجهه با تحریمها را تضعیف کند. در سطح کلان این تحولات نشان میدهد که بازار انرژی به میدان اصلی رقابت ژئوپلیتیک تبدیل شده و هر تغییر در مسیرهای عرضه میتواند موازنه قدرت را دگرگون کند.
برای ایران، این وضعیت از چند جهت اهمیت راهبردی دارد. نخست آنکه ساختار فعلی صادرات نفت ایران نیز تا حد زیادی به بازار چین وابسته است و تمرکز بخش عمده فروش نفت بر یک مقصد خاص، ریسکهای جدی اقتصادی و سیاسی ایجاد میکند. هرگونه تغییر در سیاستهای خرید چین یا ظهور گزینههای جایگزین ارزانتر در بازار میتواند مستقیماً بر درآمدهای ارزی ایران اثر بگذارد. دوم آنکه تجربه روسیه نشان میدهد حتی قدرتهای بزرگ انرژی نیز در برابر تغییرات سریع بازار آسیبپذیرند. بنابراین ادامه اتکا به خامفروشی نفت در شرایط رقابت فزاینده جهانی، میتواند ایران را در معرض شوکهای مشابه قرار دهد.