اقتصاد۲۴- در کنار ترکیه که مدتهاست صنعت خودروسازی سرمایهگذاریهای قابل توجهی داشته، یک خاورمیانهای دیگر خیز بزرگی در این حوزه برداشته است؛ عربستان سعودی بزرگترین صادرکننده نفت.
عربستان در حال تلاش برای تنوع بخشیدن به اقتصاد است و در این زمینه توانسته تعداد کارخانههای خودرو و قطعات آن را به ۱۶۰ کارخانه برساند. در بین خاورمیانهایها ترکیه رتبه بالایی در صنعت خودرو دارد. صنعت خودروسازی ترکیه در نزدیک به دو دهه گذشته قهرمان صادرات این کشور بوده است. صادرات خودروی ترکیه در سال ۲۰۲۳ به ۳۵ میلیارد دلار رسیده است، اما ایران بهعنوان کشوری که سالهاست صنعت خودرو را بهعنوان یک صنعت استراتژیک حمایت میکند، صادراتی رو به کاهش داشته است.
براساس آمار سازمان بینالمللی سازندگان خودرو (OICA) ایران از نظر تعداد خودروی تولیدی، شامل وسایل نقلیه تجاری سبک، مینیبوس، کامیون و اتوبوس، در رتبه شانزدهم دنیا قرار دارد. چین، ایالات متحده، ژاپن، هند، کرهجنوبی و آلمان رتبههای اول تا ششم دنیا را از آنِ خود کردهاند. در میان بزرگترین صادرکنندگان خودرو و قطعات خودرو، آلمان، چین، ژاپن، مکزیک، ایالاتمتحده و کرهجنوبی، رتبههای اول تا ششم دنیا را دارند.
در سال ۲۰۲۲ ترکیه رتبه ۱۸ و مراکش رتبه ۳۰ صادرات خودروی دنیا را (به دلار) کسب کردند. وزارت صنعت، معدن و تجارت ایران میگوید، در سال ۱۴۰۱ بیش از یک میلیون و ۳۰۰ هزار دستگاه خودرو در ایران تولید شده که نسبت به سال ۱۴۰۰ رشدی ۴۰ درصدی دارد. آنطور که در گزارش جامع صادرات خودرو در سال ۱۴۰۱ آمده، ارزش صادرات محصولات خودروی ایرانی رشدی معادل ۱۹ میلیون دلاری را تجربه کرده است. بر همین اساس در این سال ۳۷ میلیون و ۸۰۰ هزار دلار خودرو صادر شده است که نسبت به سال قبل از آن رشد ۳/۹۶ درصدی داشته است.
اگر این آمار درست باشد، باز هم ایران در مقایسه با تولیدکنندگان خودروی منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا حرفی برای گفتن ندارد. بهویژه اینکه صادرات این تولیدکنندگان راه به بازارهای اروپایی هم باز کردهاند، اما صادرات محصولات ایرانی حتی به روسیه و عراق و ونزوئلا هم با، اما و اگرهای بسیاری همراه است. در این گزارش بهصورت خلاصه صنعت خودروی سه کشور منطقه منا و تولید و صادرات این کشورها را بررسی کردهایم.
نام عربستان همیشه با تولید و فروش نفت همراه بوده، اما با یک جستوجوی ساده در اینترنت میتوانید جملهای مشابه این جمله را در اکثر سایتهای خبری عربزبان و انگلیسیزبان پیدا کنید: «تعداد کارخانههای تولید خودرو و قطعات یدکی آنها در عربستانسعودی به ۱۶۰ کارخانه رسیده است!» این خبر را یک سال پیش وزارت صنعت و منابع طبیعی عربستان اعلام کرد. همان زمان اعلام شد که سه پروژه برای ساخت خودروهای سواری در عربستان سعودی راهاندازی شده است که شامل دو کارخانه از خودروهای الکتریکی توسط خودروسازی لوسید و سیر و یک پروژه دیگر برای تولید خودروهای معمولی توسط سنام است.
در ژانویه ۲۰۲۲، فهد الدحیش، رئیس شرکت ملی خودروسازی عربستان سعودی یا سنام، سنگبنای اولین کارخانه مونتاژ خودرو در شهر صنعتی جبیل را گذاشت. در ۱۸ مه ۲۰۲۲، گروه لوسید، که بخشی از آن متعلق به صندوق سرمایهگذاری عمومی عربستان (PIF) است، قراردادی را برای ساخت یک کارخانه تولیدی جدید در شهر اقتصادی ملکعبدالله با ظرفیت ۱۵۵ هزار خودروی برقی امضا کرد. کارخانه مونتاژ خودرو توسط سنام هم در مساحتی برابر با ۱۲۰ هزار مترمربع قرار است سالانه ۳۰ هزار خودرو تولید کند و همچنین برای تولید سالانه ۵۰ هزار دستگاه هیوندای توسط این کارخانه در عربستان برنامهریزی شده است.
عربستان سعودی انتظار دارد فروش خودرو در این کشور تا سال ۲۰۲۵ حدود ۲۴ درصد رشد داشته باشد. از این رو این کشور قصد دارد تا تعداد خودروهای تولیدی خود را با توجه به نیاز داخلی افزایش دهد. اما این تنها بخش کوچکی از بلندپروازیهای عربستان است. عربستان بهدنبال تنوعبخشی به اقتصاد خود و رهایی از وابستگی به نفت است. این کشور پادشاهی به دنبال بازارهایی در منطقه و دنیاست تا بتواند خودروهای تولیدی خود را صادر کند.
به گفته محمد الشیحا، رئیس بخش خودرو و حملونقل صندوق سرمایهگذاری عمومی، عربستان پیشرفت خوبی در جهت تولید بیش از ۵۰۰ هزار خودرو تا سال ۲۰۳۰ داشته است. بر اساس اعلام این مقام سعودی، ۵ شرکت بینالمللی تولید قطعات خودرو برای تولید این قطعات برای شرکتهای سیر، لوسید و هیوندای در عربستان شروع به کار خواهند کرد. از طرفی تولید کارخانه لوسید با ظرفیت سالانه ۱۵۵ هزار دستگاه، خودروی برقی خواهد بود. انتظار میرود که لوسید طی ۱۵ سال آینده تا ۴/۳ میلیارد دلار بودجه و مشوقهایی را برای ساخت و راهاندازی تأسیسات تولیدی در عربستان دریافت کند. این اولین کارخانه تولیدکننده خودروهای الکتریکی تحت حمایت صندوق سرمایهگذاری عمومی در خارج از ایالات متحده است. به گفته مقامات سعودی، شرکت ساختوساز ساختمانهای صنعتی Emaar The Economic City با قراردادی ۱۵ ساله به ارزش ۹۵.۵۳ میلیون دلار با شرکت سیر هزاران شغل مستقیم و غیرمستقیم ایجاد میکند. براساس گزارش مرکز ملی توسعه صنعتی، پیشبینی میشود که خودروهای برقی بین ۵ تا ۷ درصد از رشد تولید خودروی این کشور را تشکیل دهند. یکی از برنامههای عربستان در بخش حملونقل، استفاده از سوختپاک برای خودروهاست. این کشور در نظر دارد تا سال ۲۰۳۰ بتواند ۴۵ درصد حملونقل خود را با سوختپاک سوخترسانی کند و ۲۵ درصد خودروها را تبدیل به خودروهای خودران کند.