بخش مهمی از یادگیری ما از طریق مشاهده رفتارهای دیگران رخ میدهد و در دنیای امروز بخش عمده مشاهدات ما در فضاهای رسانهای شکل میگیرد
جوان آنلاین: بخش مهمی از یادگیری ما از طریق مشاهده رفتارهای دیگران رخ میدهد و در دنیای امروز بخش عمده مشاهدات ما در فضاهای رسانهای شکل میگیرد. به خصوص اینکه رسانه از جمله رسانههای تصویر مؤلفههایی مانند نور، صدا و حرکت و موسیقی را به خدمت میگیرند تا اثرپذیری بیشتری روی مخاطب خود داشتهباشند و بیشتر بتوانند او را با خود همراه سازند، بنابراین بدیهی است که با نمایش برخی رفتارها در رسانه انتظار داشتهباشیم که این رفتارها حتی اگر در نگاه کلی اجتماعی منفی و ناپسند انگاشته شود، رفتهرفته با تکرار در رسانه در سطح جامعه عادی انگاشته شده و نوعی یادگیری اجتماعی اتفاق بیفتد. این همان چیزی است که درباره موضوعاتی همچون استعمال دخانیات شاهد آن هستیم و شبکه نمایش خانگی به عنوان بخش پر مخاطب رسانههای تصویری کشورمان آنچنان سیگار کشیدن را برای اقشار مختلف جامعه و به خصوص زنان و دختران عادیسازی کردهاست که بیتردید میتوان ادعا کرد بخش مهمی از رشد ۱۳۲ درصدی مصرف سیگار میان دختران جوان به تکرار نمایش مصرف سیگار از سوی شخصیتهای اصلی سریالهای نمایش خانگی باز میگردد و این مسئله موجبشده تمام تلاشهای سیستم بهداشتی کشور برای آگاهی بخشی درباره مضرات مصرف دخانیات از بین برود.
این یادگیری از رسانه و عادیسازی مصرف سیگار در جامعه به تقلید از قهرمانان و ضد قهرمانان سریالهای شبکه خانگی با نظریه یادگیری اجتماعی قابل توضیح است. بر اساس نظریه یادگیری اجتماعی بندورا، ما در تعامل با دیگران در یک بستر اجتماعی یاد میگیریم. ما با مشاهده و جذب و تقلید رفتار دیگران هنگامی که تجربهای مثبت رخ میدهد، میآموزیم که همان کارها را تکرار کنیم. همچنین ممکن است که هنگام مشاهده عواقب یک کنش، آن را درس عبرت کنیم و در آینده از انجام کاری با عاقبت مشابه پرهیز کنیم.
بر اساس نظریه یادگیری اجتماعی، ما رفتارهای جدید را با ترکیب تقویت و تقلید میآموزیم. تقویت یعنی پاسخی که پس از کنش خود دریافت میکنیم. این پاسخ ممکن است مثبت (تقویتکننده) یا منفی (سرکوبکننده) باشد. تقلید نیز بهمعنای بازتولید آن چیزی است که از طریق مشاهده درک کردهایم.
در واقع ما رفتارهای دیگران را مشاهده میکنیم. پس از مشاهده، رفتارها را جذب (درونیسازی) و تقلید میکنیم. البته در صورتی که مرجع تقلید به ما شبیهتر یا از نظر عاطفی نزدیکتر باشد، احتمال تقلید ما بیشتر است. به همینخاطر همه افراد با نمایش سیگار کشیدن چهرهها و شخصیتهای منفی یا مثبت سریالهای شبکه خانگی دست به سیگار کشیدن نمیزنند و این رفتار از کسانی سر میزند که در ذهنشان گرایش بیشتری به سمت چنین رفتاری دارند. بر اساس این نظریه، رفتارهای خشن از طریق تقویت و تقلید آموخته و بازتولید میشوند. بندورا در تحقیقاتش نشان داد که تمایل به خشونت، بهخصوص در کودکان، با مشاهده رفتارهای خشن دیگران که همراه با پاداش و موفقیت باشد، به شدت تقویت میشود.