«جوان» در گزارشی ریشههای ایرانی و اسلامی حماسه مردمی در جنگ اخیر را بررسی کرده است
از دفاع مقدس تا حماسه جنگ رمضان
ایران پس از انقلاب اسلامی، سابقهای کمنظیر در بسیج مردمی دارد. در دفاع مقدس هشتساله اکثر شهدا را بسیجیان داوطلب تشکیل میدادند. رهبر شهید انقلاب همواره بر پیوستگی بعد ملی و بعد اسلامی ایران تأکید داشتند و تجربه تاریخی نشان داده که در لحظه تجاوز خارجی، مرز میان نظام و کشور کمرنگ میشود. جنگ اخیر نیز دقیقاً چنین آزمونی بود. دشمن مستقیم به خاک ایران تاخت و مردم به یاد حماسههای خرمشهر و کربلا این بار در قالب دفاع مقدس جدید ایستادگی کردند. برای یادگاران دفاع مقدس هشتساله، این جنگ تکرار کربلای آن دوران بود، اما این بار دشمن صهیونیستی‑امریکایی بود و دوباره ایرانیان ثابت کردند اهل تسلیم شدن نیستند.
ما همه سرباز وطنیم
از همان ساعات نخست، صحنههایی غیرمنتظره در تهران، اصفهان، تبریز و شیراز رقم خورد. مردمی که پیش از ۹ اسفند از مشکلات اقتصادی و سیاسی گلایه داشتند، ناگهان با شعارهای میهنی و اسلامی به خیابانها آمدند. حرف همه این بود که هرچند من با نحوه اداره کشور مشکل دارم، اما وقتی خارجی به خاک من تجاوز میکند، وظیفه من دفاع از خاکم است.
در روزهای اولیه جنگ، پویش ایران همدل که پیشتر برای حمایت از فلسطین و لبنان شکل گرفته بود، به بزرگترین جنبش مردمی برای همیاری میان ایرانیان تبدیل شد و صدها هزار بسته کمک از این طریق جمعآوری شد. روحیه همیاری ریشه در فرهنگ قناعت و مواسات ایرانی دارد. از گروههای جهادی خودجوش در استانهای مرزی تا طراحی اپلیکیشن برای نقشه پناهگاهها و مسیرهای امن نشان داد هرکسی در حد توان خود پای کار است و این جنگ ثابت کرد که ثروت ملی ایران، بسیج دلهایی است که به نام ایران میتپد.
اسطورههای ایرانی، سلاح روانی
از همان روزهای ابتدایی جنگ، برخی از هنرمندانی که تا به حال اسمی از آنها شنیده نشده بود، آثاری با زبان روز مانند انیمیشنهای لگو یا میم خلق کردند که اتفاقاً مستقیماً به الگوهای کهن ایرانی نیز متکی بود. یا مثلاً نقاشیهای دیواری در تهران، آرش را نشان میداد که این بار موشک به سوی غول صهیونیستی پرتاب میکرد. در این روزها مرز بین افسانه و حقیقت برداشته شده بود و مردم با همزادپنداری نسبت به اسطورههای ملی خود آماده بودند همانطور که آرش کمانگیر جان در چله کمان نهاده بود، برای نگهداری مرز ایران جان خود را پای لانچر فدای حفظ ایران اسلامی کنند و این همان چیزی بود که در پویش بیش از ۳۰ میلیوننفری «جانفدا برای ایران» خود را به خوبی نشان داد.
این گفتمان اقشار غیرمذهبی و حتی برخی سلطنتطلبان سابق را نیز به سکوت یا حمایت ضمنی از جمهوری اسلامی کشاند. این اتفاق خود را در میان کاربران خارج از کشور توییتر به خوبی نشان میداد؛ افرادی حتی با سابقه مخالفت با نظام جمهوری اسلامی ایران یا سلطنتطلبی که بین آرزوی فروپاشی نظام و مخالفت با جنگ مانده بودند و تأکید داشتند در موقعیت دشوار، نه به جمهوری اسلامی و آری به ایران، در کنار جمهوری اسلامی ایران هستند تا ایران بماند.
جهاد، عاشورا و امت واحده
فارغ از جنبههای ملی، دفاع از کشور برای مردم مسلمان ایران جنبههای مذهبی بسیار پررنگی دارد که حتی از مناسبات ملی نیز واجبتر است و این جنبه که در بنیان ایران اسلامی از گذشته وجود داشته، سنگبنای دفاع از کشور در جنگ اخیر نیز بود. تهاجم مستقیم به خاک ایران، بحث وجوب دفاع از سرزمین اسلامی را پیش کشید. علمای حوزههای علمیه در فتواهای جهاد خود، مشارکت در دفاع را بر هر کسی که توانایی آن را داشته باشد واجب دانستند و البته این بار دفاع نه تنها با اسلحه، بلکه حتی با حضور در خیابان نیز به خود رنگ اعتقادی و دینی گرفته بود.
البته این مسئله نه تنها در میان مسلمانان شیعه، بلکه حتی در میان اهل سنت مخصوصاً در استانهای مرزی نیز نمود پیدا کرد و آنان را نیز به صفوف مدافعان کشاند و روحانیون اهل سنت در شهرهای مختلف، لزوم جهاد با امریکا و اسرائیل و دفاع از ناموس و میهن را فریضه عینی اعلام کردند. در ایران، جنبه دینی دفاع از کشور حتی منحصر به مسلمانان نیست و در جنگ اخیر نیز دیدیم روحانیون زرتشتی، ارمنی و کلیمی نیز ایرانیان همکیش خود را به دفاع از کشور فراخواندند.
از سوی دیگر، جنگ اسفند ۱۴۰۴ مصادف با رمضان بود و با فاصله کمی از شروع جنگ، شبهای قدر و ایام شهادت حضرت امیرالمؤمنین (ع) نیز فرارسید و این همزمانی، پیوند عمیقتری بین این جنگ و ارزشهای اسلامی و شیعی ایجاد کرد. از سوی دیگر، هیئتهای عزاداری به صورت خودجوش به مراکز بسیج مردمی تغییر کاربری دادند. هیئتها هر شب پس از مراسم عزاداری، به خیابانها میآمدند و ادامه مراسمهای مذهبی در خیابان و در حمایت از کشور و نظام برگزار میشد و عملاً هیچ مرزی میان دفاع از اسلام و دفاع از ایران در کشور وجود نداشت؛ اگر فردی آماده به پا داشتن شعائر اسلامی بود، امروز برپاداشتن پرچم ایران اسلامی دقیقاً همان شعائر اسلام است.