اقتصاد۲۴- میرا قربانی فر – مساله قیمت بنزین در سالهای اخیر همواره یکی از اصلیترین و مهمترین چالشهای کشور بوده است. جالب اینکه آنچه درباره قیمت بنزین و هر بار تبدیل به معضل شدن افزایش قیمت آن رخ میدهد دستپخت اتفاقا مجلس اصولگرایان است که برای عدم امکان افزایش قیمت بنزین در دولت سید محمد خاتمی با یک تبصره امکان افزایش قیمت پلکانی را از دولت وقت گرفتند و نتایج آن لجبازی سیاسی حالا هر بار با بردن نام بنزین خود را به رخ میکشد.
کما اینکه در سال ۱۳۹۸ نیز مرکز پژوهشهای مجلس، سند ملی انرژی را تهیه و برای دستگاههای اجرایی ذی ربط ارسال کرد، اما این سند در دستور کار قرار نگرفته است. بخش مهمی از این سند مبتنی بر توصیههای کارشناسی درباره اصلاح تدریجی قیمت حاملهای انرژی بود. در نهایت دولت دوازدهم در انتهای آبان ماه سال ۱۳۹۸ قیمت بنزین سهمیهای را به ۱۵۰۰ و بنزین غیرسهمیهای را به ۳۰۰۰ تومان افزایش داد. افزایش قیمت در آن زمان که تاکنون آخرین افزایش قیمت بنزین است، پانزدهمین افزایش قیمت بنزین در سالهای پس از انقلاب اسلامی بود.
حالا پس از گذشت بیش از ۴ سال از آن افزایش قیمت، زمزمهها و صداهایی درباره مساله قیمت انرژی و لزوم افزایش آن شنیده میشود؛ صداهایی که هر چند دولت هر بار آن را تکذیب میکند و یا حواشی آن را سعی میکند ندید بگیرد، اما حالا از همیشه بلندتر شنیده میشود.
در همین حال برای بررسی وضعیت بنزین و قیمت آن و امکان افزایش قیمت به سراغ دکتر محمود جامساز، اقتصاددان و کارشناس اقتصادی رفته ایم و پرسشهای خود را با وی طرح کردیم که در ادامه میخوانید:
* درباره مساله قیمت بنزین در روزهای اخیر بارها گمانه زنیهایی مطرح شده است و از سویی نیز دولت مدام امکان افزایش قیمت را تکذیب میکند، اما در مقابل درباره امکان افزایش قیمت آن صحبت میکند. برخی از کارشناسان و تحلیلگران نزدیک به دولت نیز میگویند قیمت بنزین در ایران خیلی پایین است. از سوی دیگر بالا رفتن قیمت بنزین میتواند قیمت همه چیز را تغییر دهد. نظر شما در این باره با کدام گروه است و در این قضیه که آیا قیمت بنزین مستعد تغییر است و آیا اقتصاد ایران عوض شدن قیمت را لازم دارد، چه فکر میکنید؟ آیا امکان سه نرخی شدن هست و در نهایت اینکه تبعات آن چطور است؟
– البته باید توجه کنید که در لایحه بودجه ۱۴۰۳ یعنی بودجه آینده هیچ بندی در مورد افزایش بهای حاملهای انرژی علیرغم نرخ تورم و کمبود عرضه بنزین دیده نمیشود و بنا به گزارش رئیس کمیسیون تلفیق بودجه مجلس، قصدی هم برای افزایش قیمت بنزین در خود مجلس وجود ندارد.
دولت، اما چندین بار برای افزایش قیمت بنزین خیز برداشته، اما با توجه به حساسیت عمومی جامعه که در ناآرامیهای آبان ۹۸ انعکاس یافت، با مسئله افزایش قیمت بنزین، بسیار محتاطانه رفتار کرده است.
گرچه بهای بنزین نسبت به تورمهای ۴۰-۵۰ درصدی اقتصاد ثابت مانده و در حال حاضر بهنظر میرسد لیتری ۱۵۰۰ تومان که کمتر از ۳ سنت است، بسیار ارزان است و دولت برای این نرخ یارانه میپردازد.
همین طور نیز گفته میشود بنزین ۶ سنتی یعنی سه هزار تومانی آزاد هم در قیاس با سایر کشورهای تولیدکننده نفت، بسیار ارزان است، اما باید توجه کنید که مبنای ارزانی یا گرانی یک کالا نباید قیمت کالای مشابه خارجی باشد. بلکه باید براساس ارزش پول ملی و دستمزد نیز مورد توجه قراگیرد. بهطور مثال، در عربستان سعودی که بهعنوان بزرگترین تولید کننده نفت جهان شناخته شده است، هر لیتر بنزین معادل ۱۷ سنت است، یعنی تقریبا بیش از ۵ برابر نرخ یارانهای یعنی ۳ سنت و کمتر از ۳ برابر قیمت آزاد معادل ۶ سنت میشود؛ این یعنی نرخ بنزین در عربستان گرانتر از ایران است.
اما آیا سطح دستمزد این دو کشور هم یکسان است؟ براساس آماری که منتشر شده و معمولا بانک جهانی منتشر میکند، میانگین دستمزد در عربستان سعودی معادل ۲۷۳۰ دلار در ماه است. حداقل حقوق برای بخش عمومی ۱۰۶۵ دلار است. اما در کشور ما چقدر است؟ حداقل حقوق در سال جاری یعنی سال ۱۴۰۲ اگر هفت میلیون تومان در نظر بگیریم، کمتر از ۱۴۰ دلار با احتساب بهای ارز آزاد میشود و باز بنا به ادعاها در سال آینده قرار است این حداقل حقوق را به ده میلیون تومان برسانند که یعنی حداقل حقوق معادل ۲۰۰ دلار میشود. این در حالی است که اصولا حقوق و دستمزد کارگران در عربستان سعودی از مالیات هم معاف است و نه حتی حداقل حقوق بلکه اضافه بر آن هم کارگران مالیات نمیپردازند.
پس با این حساب، حداقل دستمزد کارگر عربستانی، پنج برابر حداقل دستمزد کارگر ایرانی است، اما بهای بنزین این کشور، ۵/۶ برابر بهای یارانهای و ۲/۸ برابر نرخ آزاد این فرآورده در کشور ماست.