۱۳۹۴/۱۰/۲۴ ۱۵:۵۹
در برخی از روایات اولین سؤال روز قیامت نماز بیان شده است، اما در روایت دیگری از پیامبر صلوات الله علیه و آله نقل شده است که: انسان در قیامت قبل از آنکه قدم از قدم بردارد در مورد چهار چیز از او پرسش میشود. این دو دسته روایت چگونه قابل جمع است؟
پاسخ:
ممکن است بتوان این گونه میان روایات معصومین سلام الله علیهم اجمعین، جمع کرد که این اولینها در عبارات ایشان، به مجموعه اعمالی باشد که در اولویت سؤال قرار دارند (و لزومی هم ندارد که محدود به چهار عمل باشد،) به عنوان اولین پرسشها و در مجموعهای واحد و با یک نگاه بعد از مردن و یا هنگام قیامت مطرح میشوند، زیرا که بیانات معصوم در زمانهای مختلف فراخور سؤال و یا حال و وضع مجلس و مخاطب یا مخاطبین مطرح میشد. گاهی به عنوان اولین عمل که نماز در اولویت بود و گاهی به عنوان اولین اعمال که باز هم به طور معمول نماز اولین بود، مطرح میشد و این گونه عبارات جای بحث و مناقشه ندارد و با اندک دقتی میتوان آن را فهمید.
علاوه بر این، در مجموعه عبادات و تکالیف، نماز برترین عبادت و نماد عبودیت است. عملی که انجام آن به طور مؤکد مورد توجه شرع مقدس اسلام قرار دارد به طوری که در بیان اولیای خدا به عنوان ستون دین معرفی شده است. پیامبر گرامی اسلام صلوات ال زکات و حج او قبول میشود. اما اگر اقرار به ولایت ما نکرد در پیشگاه پروردگار هیچ یک از اعمالش را قبول نخواهد کرد.
البته در بعضی از کتابها نوشته شده است که به اقتضای بعضی از اخبار، در عقبات صراط (یعنی روز قیامت) از هفت چیز سؤال میکنند:
در عقبه اول از ایمان خالص سؤال میکنند، یعنی توحید پروردگار که اعتقاد به لا اله الا اللّه از روی اخلاص است.
در عقبه دوم از نماز که عمود دین است سؤال میکنند.
در عقبه سوم سؤال از زکات و خمس سؤال میکنند که از مهمترین واجبات الهیّهاند.
در عقبه چهارم از روزه سوال مي كنند.
در عقبه پنجم از حج بيت اللّه سوال مي كنند.
در عقبه ششم از طهارت ثلاث (سه گانه) وضو ، غسل و تيمّم سوال مي كنند.
در عقبه هفتم كه شديد تر از تمام عقبات است، از مظالم مردم سوال مي كنند و حق تعالي قسم ياد كرده كه از ظلم هيچ ظالمي نگذرد مگر كه حق مظلوم را از ظالم بستاند.(5)
البته بنا به ظاهر روايت، نماز در مرحله دوم قرار گرفته است، اما چنين جاي توجيه دارد، چون ايمان امري قلبي است،پس ثمره آن در اعضا و جوارح ظاهر مي شود، كه باز هم نماز اولين و بالاترين عمل جوارحي انسان مسلمان بعد از اقرار به توحيد و ايمان به حق است.
مساله بعد آن كه قيامت پنجاه موقف و ايستگاه دارد و ممكن است هر كدام از اين روايات مربوط به يكي از اين موقف ها باشد مثلا در يك موقف اول از نماز پرسيده شود در موقف ديگر اول از عمر انسان سوال مي شود و …