۱۳۹۶/۰۲/۱۸ ۱۳:۴۷
اين مساله از قديمىترين مسائلى است كه در ميان دانشمندان مطرح بوده گروهى طرفدار آزادى اراده انسان، و گروهى طرفدار جبر بوده اند و هر كدام دلائلى براى اثبات مقصد خود ذكر كرده اند.
نكته اصلي كه شما بايد به آن توجه داشته باشيد اين است كه براي فهم صحيح دين و قرآن بايد تمام آيات قرآن را كنار يكديگر و هر آيه را با آيات ديگري كه آنرا توضيح مي دهد ببينيد مثلا در مقابل آياتي كه شما بيان كرده و ادعا مي كنيد دلالت بر مجبور بودن انسان در اعمالش دارد، بسياري از آيات ديگر هم است كه دلالت مي كند بر اختيار داشتن انسان در اعمالش مانند اين آيات: «وَ ما أَصابَكُمْ مِنْ مُصيبَةٍ فَبِما كَسَبَتْ أَيْديكُمْ وَ يَعْفُوا عَنْ كَثيرٍ»(1)؛ و آنچه از رنج و مصائب به شما مىرسد همه از دست (اعمال زشت) خود شماست در صورتى كه خدا بسيارى از اعمال بد را عفو مىكند.
«إِنَّا هَدَيْناهُ السَّبِيلَ إِمَّا شاكِراً وَ إِمَّا كَفُوراً»(2) ؛ما راه را به او نشان داديم، خواه پذيرا شود و شكر اين نعمت را بجا آورد، يا اعراض و كفران كند.
وظيفه ما نشان دادن راه است، نه اجبار بر انتخاب، اين شما هستيد كه بايد با عقل و درك خود، حق را از باطل تشخيص دهيد، و با اراده و اختيار خود تصميم بگيريد.
در حقيقتقبلى قضاوت كنند.(3)
مطلب ديگر در مورد اين آيات اين است كه در واقع هدف اين آيات تاكيد بر مسئله توحيد و خداشناسي است تا همه انسان ها فاعل واقعي را خدا دانسته و باور كنند كه مشيت و اراده تمام امور در نهايت به دست اوست.
به آيات زير توجه بفرماييد كه خداوند بيان كرده چه كسي را گمراه و يا هدايت مي كند.
1. اللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمينَ (4)
2. وَ اللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكافِرينَ (5)
3. وَ اللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفاسِقينَ (6)
4. وَ يَهْدي إِلَيْهِ مَنْ أَنابَ (7)
و هر كس را كه به سوى او بازگردد، هدايت مىنمايد
5. ما يُضِلُّ بِهِ إِلاَّ الْفاسِقينَ (8)
براي آشنايي بيشتر با بحث جبر و اختيار مي توانيد به كتب ذيل مراجعه نماييد.(9)
پي نوشت ها:
1. شوري(42)آيه30.
2. دهر(76)آيه3.
3. مكارم شيرازي، ناصر، تفسير نمونه، انتشارات اسلاميه، ج25، ص 386.
4. بقره آيه 258.
5. همان آيه 264.
6. مائده آيه 108.
7. رعد آيه 27.
8. بقره آيه 26.
9. همان، ج26، ص64؛ موسوي همداني، ترجمه الميزان، ج1، ص 163؛ مطهري، مرتضي، مجموعه آثار، انتشارات صدرا، ج1، ص41.
«إِنَّا هَدَيْناهُ السَّبِيلَ إِمَّا شاكِراً وَ إِمَّا كَفُوراً»(2) ؛ما راه را به او نشان داديم، خواه پذيرا شود و شكر اين نعمت را بجا آورد، يا اعراض و كفران كند.