دبیر کارگروه ملی مخاطرات کشور در گفتوگو با «جوان»: خشکشدن دریاچه ارومیه یک بحران منطقهای نیست، بلکه تهدیدی جدی برای سلامت ۱۵ میلیون نفر است
جوان آنلاین: سالها از آغاز طرحهای احیای دریاچه ارومیه میگذرد، اما با وجود صرف بیش از ۱۳ همت بودجه، این پهنهآبی، در وضعیتی بحرانی قرار گرفتهاست. طبق آخرین برآوردها گفته میشود که این دریاچه تا پایان تابستان خشک خواهد شد، دریاچهای که روزگاری، مثل نگینی آبیرنگ، در دل آذربایجان میدرخشید، اما حالا تصاویر ماهوارهای نشان میدهد که خبری از افق آبی نیست و به جای آن، بستری ترکخورده از نمک باقی مانده و خاطراتی که خاک میخورد.
دولتها در ادوار مختلف، یکی پس از دیگری، وعده احیای پایدار دریاچه ارومیه را دادند، اما در عمل، اتفاق دیگری رخ داد. یکبار طوفانهای نمک تهدیدی برای سلامت مردم شد، بار دیگر در تأمین آب شرب شهرها چالش به وجود آمد و دست آخر نیز، خشکسالیهایی رخ داد که گویا همه این اتفاقات قرار نیست پایانی داشتهباشند. حال به دلیل فاصله میان آنچه وعده مسئولان بوده و آنچه ساکنان آذربایجان و رهگذران مشاهده میکنند، سؤالات مهمی ایجاد میشود؛ اینکه چرا دریاچه از مرکز توجه ملی به حاشیه رانده شد؟ و آیا این دریاچه، قربانی تغییرات اقلیمی شده یا حاصل سالها مدیریت سردرگم و ناهماهنگ است؟ اصلاً هنوز امیدی به حیات دوبارهاش باقی است یا باید برای آیندهای بدون این پهنه آبی آماده شویم؟!
دریاچه ارومیه در آستانه مرگ
در جدیدترین هشدارهای رسمی، مدیر کل حفاظت محیطزیست آذربایجان غربی از احتمال خشکی صددرصدی دریاچه ارومیه تا پایان تابستان خبر دادهاست؛ هشداری که هم نگرانکننده و هم بیسابقه است. بر اساس گزارشهای منتشرشده، در بخش شمالی دریاچه تنها لایهای نازک به ضخامت ۴ تا ۵ سانتیمتر باقی مانده که عملاً نمیتوان آن را سطح آبی دانست. این منطقه که زمانی حدود ۷۰۰ کیلومتر مربع آب داشت، اکنون به پهنهای نمکپوش تبدیل شده و با ادامه روند تبخیر، طی کمتر از یک هفته ممکن است بهطور کامل خشک شود.
در بخش جنوبی نیز وضعیت چندان بهتر نیست. اگرچه هنوز حدود ۶۰۰ تا ۷۰۰ کیلومتر مربع از سطح دریاچه دارای عمقی بین ۱۵ تا ۲۰ سانتیمتر است، اما با شدت گرفتن گرما و تبخیر، این بخش نیز در معرض خشکی کامل قرار دارد. به گفته مسئولان، اگر روند فعلی ادامه یابد، تا پایان تابستان برای نخستینبار در تاریخ، دریاچه ارومیه بهطور کامل خشک خواهد شد.
علت اصلی این بحران، ترکیبی از خشکسالی شدید، کاهش روانابهای ورودی، مصرف بیرویه منابع آب در حوضه آبریز و عدم تأمین حقآبه دریاچه در سال آبی جاری عنوان شدهاست. متأسفانه این وضعیت بحرانی، زنگ خطری جدی برای اکوسیستم منطقه، سلامت ساکنان اطراف و آینده منابع طبیعی کشور محسوب میشود.
تلاشها ادامه دارد
به دنبال هشدارهای نگرانکننده درباره احتمال خشکی کامل دریاچه ارومیه تا پایان تابستان، کارگروه ملی نجات دریاچه ارومیه، از استمرار تلاشها برای احیای این پهنه آبی نیز سخن گفت. سعید عیسیپور، عضو دبیرخانه این کارگروه، سال جاری را از نظر اقلیمی «استثنایی» خواند و گفت: «کاهش ۳۰ درصدی بارشها و افزایش دمای میانگین بین ۵/۱ تا ۲ درجه سانتیگراد، شرایطی کمسابقه را در حوضه آبریز دریاچه رقم زدهاست.»
او ضمن دفاع از اولویتدهی به تأمین آب شرب شهرهای پاییندست سدها، این تصمیم را «اجتنابناپذیر و انسانی» دانست.
عیسیپور با رد برخی اظهارنظرهای «غیرکارشناسی» درباره خشکشدن کامل دریاچه ارومیه تا پایان تابستان، که بهزعم او تنها به بزرگنمایی بحران میپردازند، اظهار داشت: «احیای دریاچه ارومیه یک فرآیند تدریجی، اما پایدار است.»
او از اقدامات انجامشده مانند انتقال بخشی از حقآبه از سد کانیسیب، اجرای سیستمهای آبیاری نوین، و بهرهگیری از فناوریهای پایش لحظهای به عنوان نشانههای عزم جدی برای حفظ دریاچه یاد کرد.
عضو دبیرخانه کارگروه ملی نجات دریاچه ارومیه همچنین بیان کرد که دریاچه ارومیه در سالهای گذشته نیز دورههای خشکسالی را پشت سر گذاشته و با بهبود شرایط بارشی، نشانههایی از احیا را بروز دادهاست. با این حال، عبور از بحران فعلی نیازمند همبستگی ملی و پرهیز از سیاسیکاری در مواجهه با یک موضوع زیستمحیطی است.