روسیه دههها از مهمترین صادرکنندگان انرژی جهان بود؛ کشوری که نهفقط نفت خام، بلکه فرآوردههای نفتی خود را نیز به بازار میفرستاد و از انرژی بهعنوان یکی از پایههای قدرت اقتصادی، سیاسی و نظامی خود استفاده میکرد. اما امروز جنگ با اوکراین و غرب روسیه را زمین گیر کرده است.
صفهای طولانی مقابل پمپبنزینها، محدودیت فروش سوخت، ممنوعیت صادرات بنزین و حتی واردات فرآوردههای نفتی فاجعهای است که جنگ برای روسیه، ابر قدرت سابق که هژمونی داشت و حالا ندارد به ارمغان آورده است. این تغییر را نباید یک اختلال موقت در بازار سوخت دانست؛ بلکه جنگ به زیرساختهای حیاتی اقتصاد روسیه بازگشته است.
در تازهترین حملات، پهپادهای اوکراینی که روز شنبه فاجعه صورت گرفت، تأسیسات صنعتی و نفتی منطقه سامارا را هدف قرار داد و پالایشگاه نووکویبیشفسک اتش گرفت. روسیه در ماههای اخیر بارها پالایشگاهها و مخازن سوختاش هدف حملات پهپادی اوکراین بوده است.
مسئله مهمتر اما پیامدهای زنجیرهای این حملات است. پالایشگاه را نمیتوان مانند یک انبار ساده با چند کامیون جایگزین کرد. هر پالایشگاه بزرگ، مجموعهای پیچیده از واحدهای فرآوری است و آسیب به یک بخش کلیدی میتواند ظرفیت تولید بنزین و گازوئیل را کاهش دهد. در همین ماه، پالایشگاه اورسک پس از حمله پهپادی در چند ماه از مدار خارج شد .
بحران سوخت
بحران اکنون فراتر رفته است. رویترز گزارش داده که در ماه اوت، موج دوم کمبود سوخت در دستکم ۱۰ منطقه روسیه باعث بازگشت محدودیتهای فروش بنزین شده است. دولت روسیه برای کنترل بازار، صادرات سوخت را ممنوع کرده و به واردات فرآوردههای نفتی روی آورده است.
این همان نقطهای است که جنگ، معنای اقتصادی خود را نشان میدهد. روسیه ممکن است همچنان نفت خام فراوان داشته باشد، اما نفت خام بهتنهایی خودروها را در خیابان حرکت نمیدهد. آنچه مردم در پمپبنزین میخواهند، فرآورده نهایی است که تولید آن نیاز به پالایشگاه فعال، شبکه حملونقل و زیرساخت سالم دارد.