نرگس فرزانه کندری عضو هیئت علمی پژوهشگاه قوه قضاییه در یاددشتی که در اختیار خبرگزاری میزان قرار داده است، نوشت: با گسترش پیچیدگیهای حقوقی در عصر دیجیتال و افزایش انبوه پروندههای قضایی، نظام دادرسی سنتی با چالشهای جدیِ تأخیر در رسیدگیها، محدودیت دسترسی به عدالت و ناکارآمدی در تحلیل حجم عظیم شواهد دیجیتال روبهرو شده است. این واقعیت، ضرورت بهکارگیری فناوریهای تحولآفرین (همچون هوش مصنوعی و بلاکچین) در فرآیندهای قضایی را به امری اجتنابناپذیر تبدیل کرده است؛ تحولی که از یکسو وعدهدهنده تسریع دادرسی، کاهش خطای انسانی و شفافیت است و از سوی دیگر، پرسشهای بنیادین درباره اخلاق، حریم خصوصی و جایگاه انسان در حاکمیت قانون را برمیانگیزد.
پژوهشها حاکی از آن است که دادگاه دیجیتال دادگاهی است که با بهرهگیری از فناوریهای تحولآفرین (هوش مصنوعی، بلاکچین، رایانش ابری، رایانش کوانتومی، اینترنت اشیا و تحلیل کلانداده) فرایندهای دادرسی را در بستری یکپارچه دیجیتالی میکند. هدف آن نیز، سهولت دسترسی به عدالت از طریق ایجاد زیست بومی شامل قاضی دیجیتال، دادستان دیجیتال، وکیل دیجیتال، هیئت منصفه دیجیتال، شواهد دیجیتال و زندان دیجیتال است.
مفهوم هر یک از اعضای کلیدی این زیست بوم به شرح ذیل است: