در خیلی از کشورها وقتی کسی خودرو میخرد، مهمترین سؤالش این است که چقدر راحت است، چقدر مصرف میکند و چقدر هزینه نگهداری دارد؛ اما در ایران مدتهاست سؤال دیگری جای همه اینها را گرفته است: «فردا چند میارزد؟»
اگر به چند دهه قبل برگردیم، تصویر خودرو در زندگی ایرانیها کاملاً متفاوت بود. پیکان برای خیلیها وسیله کار بود؛ با آن مسافرکشی میکردند، خانواده را جابهجا میکردند، به سفر میرفتند و گاهی تمام زندگی کاریشان به همان خودرو وابسته بود. پژو ۴۰۵ و پراید هم بعدها همین نقش را در مقیاس بزرگتری گرفتند. خودرو قرار بود مصرف شود، کیلومتر بخورد، استهلاک پیدا کند و در نهایت با یک خودروی دیگر جایگزین شود. کمتر کسی خودرو را با این ذهنیت میخرید که چند ماه دیگر قیمتش بالا میرود و میتواند از فروش آن سود کند. اما اقتصاد ایران بهتدریج قواعد بازی را عوض کرد. تورم بالا رفت، قدرت خرید پول کاهش پیدا کرد، قیمت داراییها جهش کرد و خودرو نیز وارد همان بازی شد. حالا دیگر مالک خودرو فقط به این فکر نمیکند که ماشینش چطور حرکت میکند؛ به این فکر میکند که ارزش داراییاش در ماهها و سالهای آینده چه خواهد شد.
این تغییر را اگر بخواهیم در یک جمله خلاصه کنیم، باید بگوییم خودرو در ایران تبدیل شد به یکی از سادهترین راههای مردم برای فرار از کاهش ارزش پول. کسی که مقدار مشخصی پول نقد داشت، میدید نگه داشتن آن به معنای از دست دادن بخشی از قدرت خرید است. خرید ملک سرمایه بیشتری میخواست، بازارهای مالی برای همه قابل فهم یا در دسترس نبودند و طلا و ارز نیز ریسکها و محدودیتهای خودشان را داشتند. خودرو، اما چیزی بود که هم میشد با سرمایهای پایینتر از مسکن خرید، هم میشد از آن استفاده کرد و هم امید داشت که با تورم قیمتش بالا برود. همین ترکیب عجیب، خودرو را به یک دارایی دو منظوره تبدیل کرد؛ هم وسیله رفتوآمد و هم نوعی پسانداز متحرک.