اقتصاد۲۴– دو هفته از جنجال باند دوم جادۀ زابل-زاهدان در محدودۀ اثر جهانی «شهر سوخته» در سیستانوبلوچستان میگذرد؛ جادهای که مطالعاتش از دو سال پیش آغاز شده است، اما با همۀ این مطالعات هنوز یک ایراد بزرگ دارد.
به گزارش پیام ما ، این جاده مماس با عرصۀ اثر جهانی «شهر سوخته» در حال ساخت است و فعالان میراثفرهنگی نگران تخریبهای گسترده در این محدودۀ تاریخی هستند. مسئولان میراثفرهنگی سیستانوبلوچستان هم تأکید میکنند اگر یک انحراف در مسیر جاده اتفاق نیفتد، باید با جهانی بودن این اثر خداحافظی کرد.
شهر سوخته با ۲۸۰ هکتار وسعت و پنج قسمت مسکونی، مرکزی، صنعتی، بناهای یادمانی و گورستان بهصورت تپههای متوالی و چسبیده بههم در شمال سیستانوبلوچستان بر جای مانده است؛ منطقهای که پژوهشها نشان داده برخلاف ماهیت بیابانی امروز، پنج هزار سال قبل از میلاد منطقهای سبز و خرم با پوشش گیاهی متنوع و بسیار مطلوب بوده و درختان بید مجنون، افرا و سپیدار فراوانی در آن وجود داشته و حالا به اعتقاد فعالان میراثفرهنگی در هر یک کیلومتر آن یک اثر تاریخی پنهان شده است. حالا فکر کنید در کنار این اثر باستانی و جهانی که در میانۀ یک دشت وسیع به نام «سیستان» قرار گرفته، مسئولان تصمیم گرفتهاند جادۀ زابل-زاهدان را دو طرفه کنند؛ جادهای که قبلاً ایجاد شده و وجودش عاملی است که یونسکو «شهر سوخته» را بهصورت مشروط ثبت جهانی کرده است. حالا قرار است باند دوم به فاصلۀ ۴۰-۵۰ کیلومتر در امتداد و در شرق و غرب باند فعلی ایجاد شود تا «شهر سوخته» برای همیشه از حافظۀ جهانی یونسکو پاک شود.
پیش از این «تپه گردی شماره ۲۷۳» بهدلیل پروژۀ انتقال گاز و «تپه گردی ۲۶۸» در جریان عملیات دوبانده کردن جادۀ زابل-زاهدان آسیب دیده بودند. همچنین ورود به عرصۀ «تپه طالبخان۲» و خطر ویرانی کامل چند محوطۀ ارزشمند با اجرای پروژۀ راهآهن از نمونههای ویرانی آثار ثبت ملی در پی اجرای پروژههای عمرانی است که در «شهر سوخته» تجربه شده؛ و حالا آنطور که یک کارشناس میراثفرهنگی به «پیام ما» میگوید طبق نقشۀ موجود، باند دوم جادۀ زابل-زاهدان مماس با عرصۀ «شهر سوخته» ساخته خواهد شد: «جانمایی باند دوم دقیقاً از میان تپههای اقماری شهری سوخته میگذرد و مماس با عرصه است، بهطوریکه حتی ماشینآلاتی که برای ساخت جاده در رفتوآمد هستند، از عرصه و از روی ساختمانها و بناهای شهر سوخته میگذرند.»
«کامبیز مشتاق گوهری» با یادآوری اینکه عرصه، خود اثر و حریم چند کیلومتر اطراف اثر است، جادهکشی در حریم و مماس با عرصه را یک اشتباه بزرگ میداند و میگوید: «باند دوم جادۀ زابل-زاهدان یک عامل جدی برای خروج از فهرست آثار جهانی است، درحالیکه پیش از این هم تأکید شده بود عناصر موجود در حریم بصری هم حذف شوند، چه برسد به اینکه عنصر جدیدی افزوده شود.»
او تأکید میکند دشت سیستان دشت پهناوری است و جاده با چرخش میتوانست با فاصلۀ دو-سه کیلومتری یا حداکثر ۵ کیلومتری ایجاد شود تا به عرصه و حریم «شهر سوخته» کاری نداشته باشد.