کاهش ورودی آب، انسداد مسیر رودخانهها و توسعههای صنعتی و کشاورزی، تالابها را به مرز بحران رسانده است
جوان آنلاین: بارشهای پاییز و زمستان امسال، اگرچه در نگاه اول تصویری امیدوارکننده از بازگشت آب به تالابهای ایران ترسیم کرد، اما در واقع بیش از آنکه نشانه احیا باشد، زنگ هشدار تازهای درباره بقای شکننده این زیستبومهای حیاتی بود. تالابهایی که سالهاست میان سدسازیهای بیضابطه، تغییر اقلیم، توسعه ناپایدار کشاورزی و غفلت از حقابههای زیستمحیطی، کوچکتر و کمجانتر میشوند. امسال نیز اگرچه انزلی دوباره پرآب شد، شادگان از لبه بحران فاصله گرفت، میقان اراک میزبان پرندگان مهاجر شد و بخشهایی از هورالعظیم نفس تازهای کشید، اما واقعیت تلخ این است که اغلب این بهبودها موقتی و وابسته به بارشهای مقطعی بودهاند و با گذشت ایام و گرمشدن هوا دوباره روزهای سختی خواهند داشت. گزارشهای رسمی نشان میدهد، در حال حاضر ایران میزبان بیش از ۲۵۰تالاب کوچک و بزرگ است؛ تالابهایی که حدود نیمی از آنها در وضعیت نامطلوب یا بحرانی قرار دارند. کارشناسان محیطزیست هشدار میدهند که اگر مدیریت منابع آب، اصلاح الگوی مصرف و تثبیت حقابهها بهصورت جدی در دستور کار قرار نگیرد، همین تالابهای نیمهجان نیز در نخستین موج گرما یا خشکسالی دوباره به کانون گردوغبار، مهاجرت اجباری و فروپاشی معیشت محلی تبدیل میشوند.
ایران از نظر تنوع تالابی، یکی از کشورهای مهم منطقه غرب آسیا بهشمار میرود. براساس برآوردهای سازمان حفاظت محیطزیست، بیش از ۲۵۰ تالاب دائمی و فصلی در کشور شناسایی شده که از این میان، حدود ۴۰ تالاب در فهرست بینالمللی کنوانسیون رامسر ثبت شدهاند. این تالابها نقشی فراتر از یک زیستگاه طبیعی دارند؛ از تنظیم اقلیم محلی و مهار ریزگردها گرفته تا تأمین معیشت هزاران خانوار صیاد، دامدار و کشاورز که روزی خود را مدیون زنده بودن این اکوسیستمها میدانستند. با این حال، آمارها نشان میدهد که دستکم ۴۵ تا ۵۰ درصد تالابهای ایران در وضعیت نامطلوب، بسیار شکننده یا بحرانی قرار دارند. کاهش ورودی آب، انسداد مسیر رودخانهها، برداشت بیرویه آب در بالادست و توسعههای صنعتی و کشاورزی بدون پیوست محیطزیستی، مهمترین دلایل این وضعیت عنوان میشود.
باران کمتر، امید محتاطانه
سال آبی ۱۴۰۴–۱۴۰۳ از نظر میزان بارش، یکی از سالهای خشک دو دهه اخیر بود. گزارشهای وزارت نیرو نشان میدهد، میانگین بارش کشور حدود ۲۰درصد کمتر از میانگین بلندمدت ثبت شده است. با این حال، توزیع مکانی بارشها یکنواخت نبوده و استانهای شمالی، غربی و جنوبغربی سهم بیشتری از سامانههای بارشی داشتند، در حالی که فلات مرکزی و شرق کشور همچنان تشنه مانده است.