به گزارش سرویس فرهنگی تابناک، در جهانی که خاطرات پیش از زبانآموزی، حتی پیش از درک خودآگاه، با یک کلیک به ثبت میرسند و برای همیشه در حافظهی بیزمان اینترنت باقی میمانند، کودکی دیگر آن سکوت معصوم و ناپیدای گذشته نیست؛ کودک امروز، از لحظهی تولد تا نخستین واژه، به واسطهی تصاویر، ویدیوها و دادههایی که اطرافیانش بیمحابا در فضای مجازی منتشر میکنند، صاحب هویتی دیجیتال میشود که نه آن را انتخاب کرده، نه آن را کنترل میکند، و نه حتی میداند وجود دارد.
اما آیا این «هویت ثبتی ناخواسته» این پروندهی بیانتها از عکسها، حالات، اشتباهات، و حتی لحظههای خندهدار کودکانه حق دارد روزی فراموش شود؟ آیا فرزند ما در آینده خواهد توانست زندگیاش را بازتعریف کند بیآنکه در برابر گذشتهای دیجیتالی که دیگران برایش ساختهاند، زانو بزند؟ در دل این پرسشها، مفهوم «حق بر فراموشی» متولد میشود؛ حقی نوظهور، اما ضروری، که ریشه در کرامت انسانی، حریم خصوصی، حق بر هویت مستقل و آیندهی اخلاقی جامعه دارد.
برای کودکان، این حق نه فقط یک ترجیح، بلکه سنگبنای امنیت روانی و آزادی در خودشناسی است مبنایی برای اینکه هر انسان، حق داشته باشد گذشتهاش را بازنگری و در صورت نیاز، بازنویسی یا حذف کند. در حالیکه بسیاری از کشورهای توسعهیافته با ون حق فراموشی محکوم به روایت شدنهای ناخواسته کردهایم. این پیام ممکن است بیپروا منتشر شود، ولی پیامدهایش ماندگار خواهند بود.
حق بر فراموشی، حقوقی است برای حمایت از کودک در برابر خاطرات ناخواسته، کاهش آسیبهای آینده و افزایش توان تصمیمگیری واقعی او. کودک ایرانی سزاوار نفس کشیدن در سکوت دادههای قابل حذف است، نه غرق شدن در تاریخچهای که انتخاب نکرده. با تصویب قوانین، آموزش سواد دیجیتال و توسعه فناوری حمایتگر، میتوانیم کودکی را بازگردانیم به جمع کسانی که توان ساختن هویت دارند نه آنهایی که در امتداد دادههای ابدی دیجیتال محبوس شدهاند. آینده کشورهای توسعهیافته، متعلق به کودکانی است که تصاویر و خاطراتشان قابل بازنویسی یا حذفپذیر است؛ ایران فردا باید با مشابهت در پشتیبانی قانونی و فرهنگی از کودک، حمایتگر حقیقی آنها باشد.
محمدمهدی سیدناصری حقوقدان و پژوهشگر حقوق بینالملل کودکان