اندیشه آیتالله شیخ عبدالکریم زنجانی به مقاومت در فلسطین، عمق تمدنی میبخشد. بازخوانی کنشگری او در قلب تلآویو، به ما گوشزد میکند که عاملیت تاریخی مسلمانان، تنها زمانی احیا میشود که آنان از جایگاه یک سوژه منفعل به سوژه فعال تمدنی گذر کنند. فلسطین در فکر وی، نه یک سرزمین از دسترفته که میدان بازیابی عاملیت تاریخی امت است؛ جایی که در آن ایستادگی در برابر هژمونی غرب، به معنای بازپسگیری حق تعریف خویش در نظم جهانی است
جوان آنلاین: در مقال پیآمده، با رویکرد یکی دیگر از عالمان فرهیخته شیعه به موضوع اشغال فلسطین آشنا میشویم. زندهیاد آیتالله العظمی حاج شیخ عبدالکریم زنجانی در زمره آن طیف از مراجع شیعی است که نسبت به تصرف قبله اول مسلمانان موضعی فعال اتخاذ نمود و در اینباره نشانههای آشکاری در تاریخ برجای نهاد. اکنون پیشبینیهای آن دوره وی، همگی محقق و موجب شدهاند دورنگری او بر همگان عیان شود.
طرح مسئله
مسئله فلسطین در حافظه تاریخی جوامع شیعی، فراتر از یک منازعه ژئوپلتیک یا تنشی مرزی، همواره در کانون پیوند میان «فقه سیاسی» و «هویت تمدنی» قرار داشته است. در این میان، شخصیت آیتالله العظمی حاج شیخ عبدالکریم زنجانی (۱۲۶۶-۱۳۴۷ش) نه صرفاً بهعنوان یک فقیه، بلکه بهمثابه کنشگری پیشرو که فضاهای بسته را به مقصد میدانهای گشوده سیاست امت ترک کرد، واجد جایگاهی ممتاز است. او در مواجهه با اشغالگری، از الگوی سنتی «فقه فردی» به «فقه جنبشی» گذر کرد؛ گذاری که در آن، فلسطین نه به عنوان یک موضوع حاشیهای در میان مسائل جهان اسلام، بلکه گرهگاه سرنوشتساز کرامت و اقتدار امت اسلامی بازتعریف شد. بازخوانی کنشگری زنجانی، نیازمند فرارفتن از رویکردهای تقلیلگرایانه و ژورنالیستی است. برای فهم دقیق چگونگی تبدیل یک موضع فقهی به یک جنبش اجتماعی، این نوشتار بر آن است که حیات سیاسی او را در سه لایه درهمتنیده واکاوی کند؛ لایههایی که تحلیلگر را از سطح وقایعنگاری، به عمق فهم تمدنی میرساند:
۱- لایه فنی- تاریخی: در این لایه، هدف، گردآوری و تثبیت دقیق «مستندات تاریخی» و شواهد عینی حضور زنجانی در متن بحران فلسطین است. این بخش، بستر مادی کنشگری او را ـ شامل سفرها، دیدارهای دیپلماتیک، و مواضع مستقیم در برابر اشغالگران ـ شفاف میکند، تا از گمانهزنیهای تاریخی مصون بماند.