اقتصاد۲۴- بعد از دو سال و در پی بارشهای اخیر در افغانستان، آب رودخانهٔ هیرمند به ۱۵۰ کیلومتری ایران رسید. تصاویر ماهوارهای مؤید این موضوع هستند، اما آبی که تا کمالخان رسید و آن را سرریز کرد، بهسمت ایران نیامده است. این درحالیاست که نه وزارت امور خارجه کشور و نه وزارت نیرو هیچ موضع رسمی در مورد سیلاب اخیر هیرمند و مهار آن بهوسیلهٔ سازهٔ کنترلی کمالخان نگرفتهاند، اما طالبان در یک موضع پیشدستانه اعلام کرد همچنان حقابهٔ ایران را به رسمیت میشناسد، اما آب هیرمند فقط بهاندازهٔ شهروندان افغانستان است. این درحالیاست که پیشتر و پیش از بهرهبرداری از بند کنترلی کمالخان و کانالهای انحرافی بهسمت گودزره، با وجود سرباز زدن حاکمان افغانستان از تأمین حقابهٔ ایران، لااقل سیلابهای هیرمند به ایران وارد میشد.
موضوع اصلاح بند انحرافی کمالخان که با هدف مهار سیلابهای رودخانهٔ هیرمند و انحراف بیشآورد رودخانه بهسمت شورهزار گودزره ساخته شده، یکی از مهمترین موضوعات مذاکره میان ایران و طالبان طی دو سال گذشته بوده است. مسئلهای که در کنار پرداخت نشدن حقابهٔ ایران از هیرمند، همچنان بدون گرهگشایی باقی مانده است.
چالش در ساختار بند انحرافی کمالخان، با افزایش بارشها در حوضهٔ آبریز هیرمند یکبار دیگر خودش را بهشکل جدی نشان داده است. گزارشها و تحلیلهای کارشناسی علاوهبر اخبار رسمی منتشرشده از افغانستان نشان میدهد آورد هیرمند بهمیزان قابلتوجهی افزایش پیدا کرده است.
بند انحرافی کمالخان دارای طولی حدود دو کیلومتر و ارتفاعی معادل ۲۰ متر است. در ساحل سمت چپ آن سد کنترلی دیگری بهطول ۵۴۰ متر احداث شده است که اختلاف ارتفاع آن نسبت به تاج سد ۱۰ متر پایینتر است که در عمل این سازه نقش انحراف آب از مسیر رودخانهٔ هیرمند را دارد و بخش قابلتوجهی از سیلابهای رودخانهٔ «هلمند» یا «هیرمند» از طریق این دروازهٔ بزرگ سمت چپ رود به «بیابان» گسیل میشود. این آب پس از طی مسیری بالغ بر ۱۰ کیلومتر، دوباره در سدی که بهنام «قلعه افضل» احداث شده است، وارد میشود. تاج سد قلعه افضل پنج متر از تاج سرریز کنار بند انحرافی کمالخان بالاتر است که به باور کارشناسان ابعاد پنهانی از طراحی این سیستم بزرگ طراحیشده و بهاجرادرآمدهٔ کنونی را آشکار میکند. این سازهها درنهایت جریانهای اصلی آبی و سیلابی را پس از گذر از یک حوضچهٔ وسیع که میتواند خود در حکم سامانهٔ تغذیهٔ مصنوعی این اراضی (دارای بافت درشتدانه) باشد، هدایت میکند.