در حاشیه شهرها آدمهایی هستند که بسیار شریفند، آدمهای تحصیلکرده، آگاه و دانایی هستند، اما چون معیارهای ما سطحی است، میآییم میگوییم، چون این فرد در مرکز نیست، چون نتوانسته است در داخل شهر امکاناتی برای خود و خانوادهاش فراهم کند، بنابراین آدم محترمی نیست و ما به خود حق میدهیم نگاه تحقیرآمیزی به او داشته باشیم
جوان آنلاین: حاشیهنشینی به نوعی رایج از زندگی فرسایشی در اطراف کلانشهرها به ویژه تهران تبدیل شده و میلیونها انسان را به سمت خود کشیده است. حاشیهنشینی طعم گس و تلخی دارد. برای شهری کار میکنید که نمیخواهد برای شما فضایی فراهم کند و در شهری میخوابید که نمیتواند برای شما کاری انجام دهد. گفتوگوی ما با دکتر محمدمهدی لبیبی، جامعهشناس و استاد دانشگاه به این موضوع میپردازد. از مسئولیتهای پیشین این جامعهشناس میتوان به مدیرکل اداره پژوهشهای رادیو و رئیس پژوهشکده مردمشناسی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری اشاره کرد.
گفته میشود تفاوت جمعیت شب و روز تهران نزدیک ۵/ ۳ تا ۴ میلیون نفر است، یعنی اگر جمعیت حدود ۹میلیون نفری در شب را در نظر بگیریم، این جمعیت در روز به ۵/ ۱۱ تا ۱۲میلیون نفر میرسد. این ۵/ ۳ میلیون نفر از شرق تهران، از غرب تهران، از جنوب تهران، از شهرها و شهرکهای اقماری وارد پایتخت میشوند و گاهی فقط رفتوآمد آنها مستلزم زمانی قابل توجه و فرسایشی است که معادل یک شیفت کاری است، یعنی گاهی تا شش ساعت و احتمالاً بیشتر. از نگاه یک جامعهشناس این حاشیهنشینی که در اطراف کلانشهرها شکل میگیرد با خودش چه تبعاتی را به وجود میآورد؟
در دانش جمعیتشناسی وقتی از مهاجرت یا Immigration صحبت میکنیم، در واقع پای بحث بسیار گستردهای را به میان میکشیم. حالا ما در این مجال بیشتر منظورمان مهاجرت داخلی است. آن چیزی که از گذشته در همه جای دنیا رسم بوده، مهاجرت از شهرهای کوچک به شهرهای بزرگ بوده و با همین رویکرد گسترش شهرنشینی در طول سالها جمعیت تهران و خیلی از مراکز استانها زیاد و در عوض جمعیت روستاها کاهش یافته است، اما گونهای که ما طی شاید یک دهه اخیر با آن مواجهیم، شکلهای جدیدی از مهاجرت است که در گذشته نبوده است. حالا اسمهایی روی این پدیده جدیدتر گذاشتهاند که عمدتاً معطوف به «مهاجرت معکوس» است، به این معنا که اگر در گذشته از روستاها و حواشی کشور به تهران و مراکز استانها مهاجرت اتفاق میافتاد، اکنون جمعیت زیادی از تهران و شهرهای بزرگ به سمت حاشیه مهاجرت میکنند.
آیا همه این مهاجران از شهر به حاشیه شهر را میتوان در یک گروه گنجاند؟