عراقچی: جنگ ممکن است از دیپلماسی کمهزینهتر باشدعراقچی: هیچیک از دو ابزار جنگ و دیپلماسی، قداست ذاتی ندارند
و هیچکدام نیز پلیدی ذاتی ندارند. هم مذاکره و هم جنگ، هر دو ابزارهایی هستند که حکومتها برای رسیدن به اهداف خود انتخاب میکنند
جوان آنلاین: وزیر امور خارجه در یک موضعگیری کمسابقه، شاید هم بیسابقه گفته که در سیاست خارجی کشورها، مذاکره و دیپلماسی راههایی کمهزینهتر و کمخطرتر هستند، اما گاهی اوقات، هزینه آنها از جنگ هم بیشتر میشود و بالعکس، «جنگ کردن، گاهی از مذاکرهای که منجر به تسلیم شود، کمهزینهتر است»، موضعی که در آن، طنین کلام سیاستمدارانی مانند چرچیل و کیسینجر، چشمانداز دیدگاههای کلاوزویتس نظریهپرداز معروف جنگ و صلح و رویکرد رئالیستهایی مانند هانس مورگنتا و کنت والتز نمایان است، کسانی که همگی صریح یا ضمنی معتقد بودند که امتیازدهی دیپلماتیک از موضع ضعف، میتواند به «صلحی پرهزینهتر از جنگ» منجر شود.
عباس عراقچی اغلب با دیپلماسی و به عنوان مرد دیپلماسی شناخته میشود، چهرهای که از اولین دوره مذاکرات هستهای در تیم مذاکرهکننده ایرانی حاضر بوده، در توافق سال ۲۰۱۵ (۱۳۹۴) معروف به برجام نقشی کلیدی ایفا کرده، در چند ماه اخیر کتابی با عنوان «قدرت مذاکره» به بازار فرستاده و حتی تا همین اواخر، یعنی بعد از جنگ ۱۲ روزه با رژیم صهیونیستی و حمله امریکا به تأسیسات هستهای ایران، پروپاقرص از دیپلماسی حمایت میکند. عراقچی هنوز هم به قدرت مذاکره باور دارد و در گفتوگوی ۷۲ دقیقهای خود با ایرنا که متن آن دیروز روی تلکس خبرگزاریها قرار گرفت، تأکید کرده که «مذاکره و دیپلماسی راههایی کمهزینهتر و کمخطرتر هستند». با این حال، او در همین گفتوگو، «قداست ذاتی» هردو (جنگ و دیپلماسی) را زیر سؤال میبرد: «هیچیک از این دو ابزار (جنگ و دیپلماسی)، قداست ذاتی ندارند و هیچکدام نیز پلیدی ذاتی ندارند». او در موضعی که بیش از همه موضعگیریهای هفتهها اخیر، نشانههای تغییر «پارادایم» سیاست خارجی ایران در آن نمایان است، گفته است: «هم مذاکره و هم جنگ، هر دو ابزارهایی هستند که حکومتها برای رسیدن به اهداف خود انتخاب میکنند. مذاکره و دیپلماسی راههایی کمهزینهتر و کمخطرتر هستند، اما گاهی اوقات، هزینه آنها از جنگ هم بیشتر است. جنگ معمولاً راهی پرهزینه است، اما برخی مواقع از مذاکرهای که منجر به تسلیم شود، کمهزینهتر است.» عراقچی ادامه میدهد: «بنابراین، هیچیک از این دو ابزار، قداست ذاتی ندارند و هیچکدام نیز پلیدی ذاتی ندارند. همهچیز بستگی دارد به اینکه در چه شرایطی، کدام ابزار را به کار بگیرید.» او نتیجه میگیرد: «در برخی موقعیتها باید بجنگید؛ اگر نجنگید، بهاصطلاح، باختهاید و منافع کشور را نادیده گرفتهاید. در برخی شرایط نیز نباید جنگید، چراکه در این صورت، هزینهای غیرضروری به کشور تحمیل میشود.» وزیر خارجه که در گفتوگوی خود یک بار دیگر تأکید میکند که «در بعضی مواقع باید مذاکره کرد و مشکلات کشور را از طریق مذاکره حل نمود» ولی در موضعی که نشاندهنده شرایط حاکم بر سیاست خارجی ایران بعد از جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل است به صراحت میگوید: «گاهی هم نباید مذاکره کرد؛ مخصوصاً زمانی که مذاکره ممکن است به تسلیم، خواری، یا زیر سؤال رفتن عزت یک کشور بینجامد. زمانی که حاکمیت کشور تهدید شود و طرف مقابل بخواهد از طریق مذاکره به خواستههایی برسد که از طریق جنگ نتوانسته به آنها دست یابد»
صحبت از جنگ در ۱۰۰ کلمه اول گفتوگو
جملات عراقچی درباره جنگ و دیپلماسی در همان ۱۰۰ کلمه اول گفتوگوی او بیان شده، جایی که خبرنگار از او درباره «رویکرد دولت در سیاست خارجی بهخصوص پس از جنگ» سؤال کرده و او نیز در تشریح این رویکرد مجدداً بر دیپلماسی پافشاری میکند: «ما بهدنبال افزایش تعاملات دیپلماتیک بودهایم، بهویژه در منطقه و در محیط همسایگی. از تعامل دیپلماتیک با کشورهای غربی، از جمله ایالات متحده امریکا و مذاکره با امریکا در موضوع هستهای نیز هرگز ابا نکردهایم. در این زمینه برنامهریزی کرده و حتی اقدام هم کردهایم.» او با این حال، در همان ابتدای گفتوگو تلویحاً در حال نشان دادن این واقعیت است که که به رغم اصرار بر رویکرد دیپلماسی طی ۳۰۰ روز نخست دولت چهاردهم، پاسخی که ایران دریافت کرد، جنگ بوده است: «همه شاهد بودند که ما پنج دور مذاکره داشتیم که در نهایت، به جنگ منتهی شد» و از همینجا است که وزیر خارجه در کلمه شماره ۹۰ مصاحبه تفصیلی خود، با گفتن اینکه «من همینجا جملهای را که بارها گفتهام، بار دیگر تکرار میکنم تا سوءتفاهمی پیش نیاید»، دیدگاه کمتر بیان شده (شاید هم بیان نشده) خود درباره جنگ و مذاکره در شرایط جاری ایران را بیان کرده است. عراقچی گفته که موضوع جنگ و مذاکره «مسائلی هستند که در مورد آنها باید بهصورت موردی تصمیمگیری شود. دولت چهاردهم کاملاً به این اصل ملتزم است که منافع ملی ایران و مصالح عالیه مردم ایران تعیینکننده هستند که در هر مقطع، چه کاری باید انجام شود. ما همانطور که در جنگ با جدیت، قوت، و اقتدار ایستادیم، جنگیدیم، مقاومت کردیم و نتایجش را هم دیدیم؛ اگر لازم باشد، در مذاکره نیز با همان قوت و اقتدار میایستیم و تلاش میکنیم منافع کشور را تأمین کنیم. همانگونه که در جنگ مقاومت کردیم، در مذاکره نیز مقاومت کردهایم.» او تلویحاً جنگ ۱۲ روزه را نتیجه مقاومت ایران در موضع دیپلماتیک خود دانسته و میگوید «وقتی طرف مقابل در مذاکره از تحمیل خواستههای خلاف منافع و امنیت ایران ناامید شد، به ابزار بعدی خود (جنگ) روی آورد.» او به نوع بیان رئیسجمهور در دیپلماسی اشاره میکند که گاه طی روزهای اخیر مورد انتقاد قرار گرفته است: «البته ادبیات ایشان، ادبیات خاص خودشان است و مردم نیز با همین ادبیات به ایشان رأی دادهاند. ادبیاتی که از نظر من، از خلوص نیت و مردمیبودن ایشان ناشی میشود. ایشان با زبان خودشان صحبت میکنند و ما هم در وزارت امور خارجه با ادبیات خودمان صحبت میکنیم.» به گفته وزیر خارجه، اصل ماجرا، اما «مرام ما در سیاست خارجی این است که از ابزار دیپلماسی در هرجا که لازم باشد استفاده کنیم و فرصتهایی را که دیپلماسی ایجاد میکند از دست ندهیم.» او میگوید: «نباید نگاهی صفر و صدی به مذاکره یا جنگ داشت؛ اینکه جنگ همیشه مقدس و مذاکره همیشه امری پلید است که نباید به سراغ آن رفت، نگاهی نادرست و غیرواقعبینانه است.»