۱۴۰۳/۱۰/۱۶ ۱۱:۳۹
پرسش:
جایگاه زن در ایران باستان بهتر بود یا در ایران پس از اسلام؟
پاسخ:
اسلام نسبت به ادیان و اقوام پیش از خود، جایگاه زن را ارتقاء داد. مقام زن در اسلام با ادیان و اقوام گذشته قابل مقایسه نیست. امروزه برخی در فضای مجازی، زنان شاخص ایران باستان، که به دلیل جایگاه خانوادگی به مقاماتی رسیدهاند را مطرح و وضعیت آنها را به همه زنان ایران باستان سرایت میدهند؛(1) اما مطالعه منابع کتابهای دینی عصر ساسانیان، تصویر دیگری از زن در این جامعه ارائه میدهد. براساس دین رایج در زمان ساسانیان، زن سرشتی شیطانی دارد.(2) خدای این دین، یعنی «اهورامزدا» میگوید: اگر مرد میتوانست نسل خود را تکثیر کند زن را نمیآفریدم؛(3) این زن، زن نخستین بود که مرد نخستین را فریب داد و او فریب شیطان را خورد.
از نظر احکام نیز زنان در عهد ساسانی با تکالیف وحشتناک و مشمئزکنندهای روبرو بودند؛ زنی که عادت ماهیانه میشد را از اعضای خانواده دور میکردند و باید به جایی به نام «دشتانستان» میرفت.(4) این مکان از آب، گل و گیاه، درخت و آتش دور بود، زیرا در این زمان باور بر این بود که زنی که عادت ماهیانه شده، با نگاهش آنها را آلوده میکند.(5) گاه چنین ترجمه نادر میرسعیدی، تهران، ققنوس، 1381ش، ص153.
9. سوره بقره، آیه36.
10. شیخ صدوق، محمد بن علی، الأمالی، ترجمه کمرهاى محمدباقر، کتابچى، تهران، 1376ش، چاپ ششم، ص567.
11. «مَنْ مَاتَتْ فِی حَیضِهَا مَاتَتْ شَهِیدَة»؛ قمی، عباس، سفینه البحار، قم، نشر اسوه، 1414ق، ج6، ص637.
12. «حَیضُ یوْمٍ لَکُنَّ خَیرٌ مِنْ عِبَادَةِ سَنَةٍ صِیامٍ نَهَارُهَا وَ قِیامٍ لیلها»؛ نوری، حسین بن محمدتقی، مستدرک الوسایل و مستنبط الوسائل، قم، نشر موسسه آل بیت (ع)، 1408ق، ج2، ص41،
13. شیخ صدوق، محمد بن علی، الأمالی، ترجمه کمرهاى محمدباقر، کتابچى، تهران، 1376ش، چاپ ششم، ص577.
15. کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، محقق، مصحح، غفاری، علیاکبر، آخوندی، محمد، دارالکتب الإسلامیه، تهران، چاپ چهارم، 1407ق، ج6، ص6.
14. ابن عبدالبر، أبو عمر یوسف بن عبد الله بن محمد(م 463)، الاستیعاب فى معرفه الأصحاب، تحقیق على محمد البجاوى، بیروت، دارالجیل، ط الأولى، 1412ق، ج4، ص1868.