۱۴۰۳/۰۶/۰۶ ۱۳:۱۵
پرسش:
در روایات آمده که پیامبر صلی الله علیه و آله به پیامبران دیگر توسل میجستند یا امامان به یکدیگر توسل میجستند! چرا آنها به هم توسل میجستند؟ مگر آنها نیز نیازمند واسطه هستند؟
پاسخ:
توسل که یکی از اعتقادات اصلی شیعه محسوب میشود و در لغت به معنای نزدیک شدن به غیر از طریق یک وسیله و واسطه هست. (1) از نگاه قرآن و روایات حداقل سه معنا برای توسل میتوان قائل شد:
معنای اول: گاهی توسل کننده از خداوند متعال میخواهد که بهحق اولیای الهی و به خاطر مقام و منزلتی که پیامبر یا امام نزد خدا دارد، حاجت او را بدهد یا به مقامی از مقامات الهی برسد. این توسل مشروع است و حتی پیامبران و امامان نیز گاهی در طول زندگی به پیامبران و امامان دیگر متوسل میشدند. چنانکه در تفسیر آیه 37 سوره مبارکه بقره، (2) در روایات آمده که علت پذیرش توبه حضرت آدم، وسیله قرار دادن ذات مقدس پیامبر صلیالله علیه واله و سلم و اهلبیت علیهمالسلام بود. (3) یا روایتشده که پیامبر صلیالله علیه و آله و سلم هنگام دفن فاطمه بنت اسد مادر امیرالمؤمنین علیه السلام، برای ایشان دعا کرد و فرمود: پروردگارا جایگاه او را وسیع نما بهحق پیامبرت و پیامبرانی که قبل از من بودند. (4)
معنای دوم: گاهی توسل کننده از پیامبر یا امام میخواهد که او را دعا کنند؛ مانند آیه 97 سوره یوسف (5) و آیه 64 سوره نساء؛ (6) این معنا از توسل نیز در سیره پیامبر و اهلبیت علیهمالسلام وجود داشت؛ چنانکه امام هادی علیه السلام به ابوهاشم جعفری از اصحاب خود فرمودند: شخصى از دوستان ما را به حرم امام حسین علیه السلام بفرست تا برایم دعا کند. (7) روشن است که وقتی توسل به دعای شخصی از مؤمنین جایز بوده و اثر دارد به طریق اولی توسل به دعای پیامبر و یا امام معصوم جایز بوده و منشأ اثر میشود.