رسیدن دلار آزاد به قله تاریخی ۱۲۲ هزار تومان در میانه آذر، تنها یک رکورد تازه در بازار ارز نبود؛ نشانهای بود از گستردهتر شدن شکاف میان نرخ واقعی و نرخ ترجیحیای که همچنان برای گروهی محدود توزیع میشود. در سایه این شکاف، پدیدهای شکل گرفته که در ادبیات غیررسمی بازار از آن با عنوان «دلار سفید» یاد میشود؛ دلاری که نه مشکی و آشکارا پرهزینه، و نه سبز و امیدبخش، بلکه ارزی است که در مناطق خاکستری نظام چندنرخی میچرخد و برای برخی واردکنندگان، سودی فراتر از فعالیت اقتصادی متعارف فراهم میکند.
به گزارش سرویس اقتصادی تابناک؛ طبق آمار رسمی بانک مرکزی، در هشتماهه نخست امسال حدود ۸ میلیارد و ۴۸۹ میلیون دلار با نرخ ترجیحی ۲۸۵۰۰ تومان میان ۱۱۵۹ متقاضی توزیع شده است. بخش عمده این منابع، یعنی ۶.۴۹ میلیارد دلار به وزارت جهاد کشاورزی اختصاص یافته تا کالاهایی مانند ذرت، جو، برنج، گوشت و نهادههای تولید پروتئین را با نرخ ثابت وارد کند. در کنار آن، ۱.۹۹۹ میلیارد دلار نیز برای واردات دارو و ملزومات پزشکی زیر نظر وزارت بهداشت تأمین شده است. منطق تخصیص این ارز روشن است: حمایت از معیشت و مهار قیمت کالاهای اساسی.
افزایش قیمت کالاهای اساسی در کنار تثبیت نرخ ارز ترجیحی، این ظن را تقویت میکند که بخشی از فاصله میان دلار ترجیحی و دلار آزاد، در زنجیره واردات و توزیع جذب میشود؛ فاصلهای که در نهایت بهای آن را مصرفکننده، تولیدکننده کوچک و خانوارهای شهری و روستایی میپردازند. به بیان دیگر، دلار سفید به جای آنکه سپری حمایتی باشد، گاهی خود به سایهای تبدیل شده که روی معیشت مردم سنگینی میکند.