اقتصاد۲۴- نگرانی ایالاتمتحده از پیشرفت برنامه هستهای و ذخایر اورانیوم با غنای ۶۰ درصد ایران، موضوعی نیست که حتی از سوی کاخ سفید نیز پنهان شود و در همین راستا نیز واشنگتن پس از بنبست رخداده در مذاکرات احیای برجام تلاش کرده است تا کانال دیپلماتیک با ایران را حفظ کند. مباحث پیرامون یک توافق احتمالی میان تهران و واشنگتن از انتشار خبر نخستین دیدار میان نماینده ایران در سازمان ملل متحد و مسئول پرونده ایران در وزارت امور خارجه آمریکا در نیویورک کموبیش و با اخباری ضدونقیض آغاز شد، اما یک خبر، شوک خبری در هفته گذشته بود؛ بنیامیننتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل نمایندگان پارلمان این کشور را در جریان جزئیات یک توافق هستهای احتمالی میان آمریکا و ایران گذاشت و عنوان کرد که تلآویو میتواند این توافق کوچک میان ایران و آمریکا را تحمل کند. این سخنان نخستوزیر اسرائیل و دشمن شماره یک برجام، این نگرانی را در اذهان عمومی ایجاد کرده است که این تفاهم احتمالی، در صورت صحت گزارشهای خارجی، تا چه میزان منافع ایران را تأمین خواهد کرد؟ مخرج مشترک تمامی گزارشهایی که هر کدام به نقل از منابعشان در تلاش هستند تا به سهم خود بخشی از دیپلماسی پنهان واشنگتن و تهران را آشکار کنند، کنار رفتن موضوع برجام و توافق هستهای است که ایران و ۱+۵ در سال ۲۰۱۵ امضا کردند. در میانه سطرهای این گزارشها این واقعیت نهفته است که ایالات متحده اینک بهتنهایی و مستقل از اروپا میخواهد نگرانی خود را از وجود اورانیوم با غنای ۶۰درصد در ایران مرتفع کرده، تا حدی خیالش از امنیت شهروندانش در خاورمیانه آسوده شود و البته آنکه اطمینان حاصل کند موشک بالستیک از مبدأ ایران به نیروهای روسیه تزریق نخواهد شد. ایران نیز به فرض آینده در قالب گزارش منتشرشده در میدلایستنیوز، روایت و خواست خود از تفاهم ممکن را بیان کرده تنها به دنبال فروش نفت، دریافت پول آن و دریافت منابع بلوکهشده خود در کرهجنوبی است.
در همین راستا میتوان دسترسی ایران به منابع خود در عراق را اقدامی اعتمادساز تلقی کرد که در چارچوب آن، تهران موفق شد تا بدهی خود را به ترکمنستان در ماجرای غرامت و هزینه ارزی حجاج حج تمتع امسال پرداخت کند. ایالات متحده و ایران، اما تاکنون تلاش کرده اند تا با تکذیب خبرهای منتشرشده، دیپلماسی پنهان خود را پیش از دستیابی به تفاهم از علنی شدن مصون نگاه دارند؛ آنتونی بلینکن روز جمعه گفت: «در رابطه با اخبار منتشرشده در خصوص مسائل هستهای و زندانیان در ایران باید بگویم که آنها دقیق نبوده و صحت ندارند». واشنگتن، اما پیش از این بارها وجود کانال دیپلماتیک با ایران را تأیید کرده است. ناصر کنعانی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران نیز روز دوشنبه در جریان نشست خبری خود که پس از چند هفته برگزار شده بود ضمن تکذیب دستیابی به توافق موقت با آمریکا، گفت: «با آمریکا از طریق واسطهها مذاکره میکنیم». سخنگوی دستگاه دیپلماسی همچنین گفت که احتمال تبادل زندانی میان دو کشور در چند هفته آینده زیاد است. سه زندانی دوتابعیتی ایرانی-آمریکایی در زندان اوین در انتظار یک تفاهم میان ایران و آمریکا هستند تا تهران را به مقصد مسقط و پس از آن ایالاتمتحده ترک کنند. در همین چارچوب، آزادی سیامک نمازی، مراد طاهباز و عماد شرقی میتواند نخستین نشانه از عملیاتی شدن تفاهمی باشد که رسانهها در روزهای گذشته از آن سخن گفتهاند. سفر وزیر امور خارجه کشورمان به قطر و عمان ممکن است سرآغاز این پروسه باشد که کنعانی از قریبالوقوع بودن آن سخن گفته است. اخیراً نیز علی باقریکنی، مذاکرهکننده ارشد هستهای ایران با انریکه مورا، معاون جوزپ بورل، مسئول سیاستخارجی اتحادیه اروپا در دوحه قطر دیدار کرده و مذاکراتی بین آنها انجام شده است. گفته میشود که این مذاکرات نیز با هدف کاهش تنش انجام شده است. برخی رسانهها از این مذکرات با عنوان ادامه مذاکرات برجام یاد کردند، اما آنچه که از سخنان مقامات برمیآید این است که طیفی از مسائل نظیر مباحث مربوط به همکاریهای ایران و روسیه در سایه جنگ اوکراین و به قول باقری، «طیفی از موضوعات از جمله مذاکرات رفع تحریمها» در این دیدار مورد تبادل نظر قرار گرفتهاند. البته سیانان گزارش داده که در مذاکره باقری و مورا پیشرفتهایی حاصل شده است، اما هیچ اشارهای به از سرگیری مذاکرات احیای برجام نکرده است.
هرچند گفتگو میان ایران و آمریکا حتی بهصورت غیرمستقیم و با همان روش واسطهگری یک کشور ثالث آغاز مجدد دیپلماسی میان دو دشمن سنتی است، اما عدم تأیید جزئیات از سوی دو طرف و در دستور کار قرار گرفتن دیپلماسی چراغ خاموش ابهاماتی را در این رابطه ایجاد کرده است. دلیل این عدم تأیید از سوی ایالات متحده تا حدی قابل تحلیل است؛ محجوبزویری، مدیر مرکز مطالعات خلیجفارس در دانشگاه قطر، معتقد است که دولت جو بایدن نمیخواهد در آستانه انتخابات اینگونه تلقی شود که در حال اعطای امتیاز به ایران است. زویری به الجزیره گفت، آنها همچنین نمیخواهند اسرائیل بهعنوان متحد آمریکا به نیروهای نیابتی ایران حمله کند، زیرا ممکن است وضعیت منطقهای را پیچیده کند. ایران نیز در تداوم سیاستی که از زمان آغاز دولت سیزدهم اتخاذ شده، تمایلی به شفافیت در خصوص مذاکرات خود ندارد. این دیپلماسی پنهان، اما به هر دلیلی که در پیش گرفته شده باشد، ابهامات زیادی را در حوزه تفاهم احتمالی میان تهران و واشنگتن ایجاد کرده که رسانههای غربی تلاش کردهاند تا با استفاده از منابع دیپلماتیک و مطلع خود به بخشی از آن پاسخ بدهند.