اقتصاد۲۴– پس از یک دهه اختلاف، رقابت و تنش بر سر موضوعاتی مانند جنگ داخلی سوریه، برنامه هستهای ایران، حمله به سفارت عربستان در تهران و بحران یمن، ایران و عربستان مشغول انجام سلسله گفتگوهایی در بغداد با هدف امکان یافتن زمینههایی برای همکاری و مصالحه هستند که ضمن تامین منافع دو کشور، ثبات و امنیت منطقه را نیز تقویت کند.
روابط دو کشور در چهار دهه گذشته آمیزهای از از تنش (دهه شصت)، همکاری (دهه هفتاد و اوایل دهه هشتاد) و جنگ نیابتی (دهه نود) بوده است. به طور کلی دلایل اختلافات این دو قدرت مهم غرب آسیا را میتوان در رقابت برای نفوذ بیشتر در منطقه با تکیه بر اختلافات هویتی، رقابتهای ایدئولوژیک بر سر رهبری جهان اسلام، اختلافات در حوزه انرژی، دخالت کشورهای فرامنطقهای به خصوص آمریکا، نقش اسرائیل در منطقه، اتخاذ راهبردهای تهاجمی در سیاست خارجی عربستان توسط محمد بن سلمان و برنامه هستهای ایران خلاصه کرد.
مذاکرات دو کشور در بغداد در شرایطی انجام میشود که منطقه خاورمیانه در شرایط حساسی قرار دارد. ائتلاف جدیدی در منطقه با هدف محدود ساختن نفوذ منطقهای ایران و افزایش فشارها بر تهران با محوریت مثلث عربستان، اسرائیل و ترکیه شکل گرفته است. در راستای تحقق همین هدف با مدیریت دولت ترامپ، اسرائیل از طریق پیمان ابراهیم و تنش زدایی با بحرین و امارات خود را به جنوب خلیج فارس و مجاورت مرزهای ایران رسانده و همزمان تلاشهای خود برای جلوگیری از احیای توافق هستهای را شدت بخشیده که جدیدترین مورد آن ترور شهید حسن صیاد خدایی بوده است.
از سوی دیگر حضور طالبان در مرزهای شرقی ایران با توجه به نزدیکی ایدئولوژیک این گروه به عربستان به صورت بالقوه تهدیدی امنیتی برای ایران خواهد بود. در کنار این تحولات اوضاع در عراق به دلیل بحران سیاسی و اختلافات در زمینه تشکیل دولت میان دو بلوک شیعه تحت رهبری جریان صدر و جریان چارچوب هماهنگی و در لبنان به دلیل بحران اقتصادی، تورم و کاهش شدید ارزش پول ملی این کشور آشفته است. ایران و عربستان در هر دو کشور عراق و لبنان صاحب نفوذ قابل توجه و متحدانی نزدیک هستند.
با نگاهی به شرایط منطقه رقابت و تضاد منافع میان عربستان و ایران کاملا مشهود است و هر کدام، طرف مقابل را به ایفای نقش مخرب و بی ثبات کننده در منطقه متهم میکند چنانکه عربستان از طریق نهادهایی مانند اتحادیه عرب، شورای همکاری خلیج فارس، سازمان همکاری اسلامی و سازمان ملل تلاش میکند خوانش خود از نقش ایران در منطقه به عنوان یک بازیگر مداخله گر در امور داخلی کشورهای عربی را تثبیت و مطلق سازی کند. همچنین این کشور همسو با اسرائیل با انعقاد و احیای برجام مخالفت و تلاش میکند فضای امنیتی در روابط میان ایران و جهان را حفظ و در بعد اقتصادی، سیاسی و امنیتی فشارها بر ایران را افزایش دهد. با توجه به این شرایط به دلیل غلبه فضای تخاصم و تنش در روابط میان دو کشور و نوع توازن قوای موجود در منطقه رسیدن به یک راه حل برد-برد دشوار خواهد بود.
بیشتر بخوانید: توافق هستهای ایران؛ احیای مُرده یا اعلام فوت؟