درباره کاهش تنوع مدارس باید با احتیاط عمل کرد. هر اقدام دفعی، غیرکارشناسی و صرفاً اداری میتواند نتیجه معکوس داشته باشد. ابتدا باید مسیر شکلگیری این تنوع بررسی شود؛ باید دید هر نوع مدرسه چرا ایجاد شده، چه ضرورتی داشته، چه نیازی را پاسخ داده و امروز چه پیامدهایی به همراه آورده است. پس از این شناخت، میتوان بهصورت تدریجی و مرحلهای تنوع مدارس را کاهش داد؛ آن هم بهگونهای که خانوادهها، کیفیت آموزشی و مسیر تربیتی دانشآموزان آسیب نبینند
جوان آنلاین: قرار بود مدرسه، نقطهای برای شروع فرصتهای برابر باشد. قرار بود کلاسهای درس، آینده دانشآموزان را به استعداد، تلاش و کیفیت آموزش گره بزند، نه به وضعیت اقتصادی خانواده یا محل زندگیشان. متأسفانه امروز با گسترش انواع مدارس و فاصلهای که میان کیفیت، امکانات و فرصتهای آموزشی آنها وجود دارد، مانعی بزرگ برای مهیاکردن عدالت آموزشی برای دانشآموزان ایجاد شده و این سؤال را پیشروی نظام تعلیم و تربیت قرار داده که آیا همه محصلان از نقطهای برابر مسیر آموزش خود را شروع میکنند؟ بدون شک پاسخ این سؤال منفی است. واقعیت این است دانشآموزی که در خانوادهای کمبرخوردار و با امکانات محدود رشد میکند، از همان نخستین سالهای تحصیل، شرایطی متفاوت با همسنوسالان خود در خانوادهای برخوردار دارد. یکی شاید فرزند کارگری با حقوق حداقلی باشد و در مدرسهای با کمبود امکانات درس بخواند و دیگری در خانوادهای با سرمایه کلان اقتصادی، از معلمان خصوصی، کلاسهای آموزشی متعدد، مشاوره تحصیلی و مدرسهای باکیفیت بهرهمند شود. در چنین شرایطی، خط شروع آنها از همان بدو ورود به مدرسه، به هیچ عنوان یکسان و برابر نیست و همین نابرابری، سؤالاتی مهم و بسیار جدی در رابطه با عدالت آموزشی و آینده نظام تعلیم و تربیت ایجاد میکند. «جوان» به منظور بررسی پیامدهای تنوع مدارس در کشور و راهکارهای اصلاح این ساختار، با سیدعلی صالحپور، کارشناس آموزش، گفتوگو کرده است.
امروز تنوع مدارس در نظام آموزشی کشور به چه نقطهای رسیده است؟ آیا این تنوع در خدمت پاسخگویی به نیازهای آموزشی محصلان است یا کارکردهای دیگری پیدا کرده است؟
به نظر من، تنوع مدارس در نظام آموزشی ایران را نمیتوان فقط از یک زاویه تحلیل کرد. بخشی از این تنوع، در مقاطعی با هدف ارتقای کیفیت یا پاسخگویی به نیازهای متفاوت آموزشی شکل گرفته است. برای نمونه، ایجاد مدارس استعدادهای درخشان را میتوان تلاشی برای توجه ویژه به دانشآموزانی دانست که از نظر توانمندیهای علمی و آموزشی در سطح متفاوتی قرار دارند، اما همه انواع مدارس چنین مبنایی ندارند. بخشی از این وضعیت، بهتدریج و در نتیجه شرایط اجتماعی، اقتصادی، مدیریتی و حتی فشار خانوادهها برای دسترسی به آموزش باکیفیتتر ایجاد شده است. بنابراین امروز با پدیدهای روبهرو هستیم که هم ریشه در سیاستگذاری دارد و هم پیامدهای ناخواستهای در شکلگیری لایههای متفاوت آموزشی به همراه داشته است.
اگر از پیامدهای این تنوع صحبت کنیم، یکی از مهمترین بحثها به عدالت آموزشی برمیگردد. با توجه به تفاوت امکانات و شرایط دانشآموزان، آیا میتوان گفت همه در رقابت برای ورود به مدارس خاص از فرصت برابر برخوردارند؟