تلفن همراه؛ دوست خوب یا مهمان ناخوانده زندگی کودکان؟

امروز کمتر خانه‌ای را می‌توان پیدا کرد که تلفن همراه در آن حضور نداشته باشد. تلفن همراه وسیله‌ای است که می‌تواند به ما در یادگیری، ارتباط با دیگران، پیدا کردن اطلاعات و انجام بسیاری از کارهای روزمره کمک کند. اما وقتی پای کودکان و نوجوانان به میان می‌آید، یک سؤال مهم مطرح می‌شود:
آیا هرچه استفاده از تلفن همراه بیشتر باشد، بهتر است؟ پاسخ روشن است: خیر.
تلفن همراه و فضای مجازی ذاتاً دشمن کودکان نیستند؛ مسئله اصلی، سن کودک، نوع استفاده، مدت استفاده، محتوایی که می‌بیند و میزان نظارت و همراهی خانواده است. آکادمی اطفال آمریکا نیز تأکید می‌کند که رسانه‌های دیجیتال هم فرصت‌هایی مانند یادگیری و ارتباط اجتماعی دارند و هم می‌توانند با خطرهایی مانند اختلال خواب، کاهش توجه و یادگیری، دسترسی به محتوای نامناسب و آسیب به حریم خصوصی همراه باشند.
وقتی تلفن همراه جای بازی را می‌گیرد؛ کودک برای رشد سالم فقط به کتاب و درس نیاز ندارد. بازی، ورزش، گفت‌وگو با خانواده، ارتباط با دوستان، خواب کافی و حضور در محیط واقعی نیز بخش مهمی از رشد اوست.
اگر کودک ساعت‌های زیادی را با تلفن همراه بگذراند، ممکن است زمان کمتری برای فعالیت بدنی، بازی و ارتباط چهره‌به‌چهره داشته باشد. سازمان جهانی بهداشت نیز توصیه می‌کند کودکان و نوجوانان زمان بی‌تحرکی، به‌ویژه زمان تفریحی مقابل صفحه‌نمایش، را محدود کنند.
یکی از مشکلات مهم استفاده از تلفن همراه، استفاده از آن در ساعات پایانی شب است.
پیام‌ها، بازی‌ها، ویدئوها و شبکه‌های اجتماعی می‌توانند باعث شوند کودک دیرتر به خواب برود یا خواب باکیفیتی نداشته باشد. شواهد علمی درباره کودکان و نوجوانان، ارتباط استفاده از رسانه‌های دیجیتال، به‌خصوص نزدیک زمان خواب، با کوتاه‌تر شدن یا اختلال در خواب را نشان می‌دهد. کودکی که شب دیر می‌خوابد، صبح با خستگی به مدرسه می‌آید؛ و دانش‌آموز خسته، معمولاً تمرکز و آمادگی کمتری برای یادگیری دارد.پس یک قانون ساده می‌تواند بسیار کمک‌کننده باشد: تلفن همراه جای اتاق خواب نیست! بهتر است تلفن همراه هنگام خواب در اتاق کودک نباشد. 

فضای مجازی؛ دنیایی که همیشه برای کودک مناسب نیست
کودک زیر ۱۵ سال هنوز در حال یادگیری تشخیص درست از نادرست، واقعی از غیرواقعی و مناسب از نامناسب است.
در فضای مجازی ممکن است با مطالبی روبه‌رو شود که برای سن او مناسب نیست؛ مانند تصاویر خشونت‌آمیز، اخبار اضطراب‌آور، اطلاعات نادرست، تبلیغات، افراد ناشناس یا مطالبی که بر احساس ارزشمندی و اعتمادبه‌نفس او تأثیر منفی می‌گذارند.بنابراین، گفتن جمله «بچه خودش بلد است با تلفن همراه کار کند» کافی نیست. بلد بودن کار با تلفن همراه با بلد بودن زندگی در فضای مجازی یکی نیست. کودک ممکن است به‌خوبی یک برنامه را نصب کند، اما هنوز نداند چرا نباید عکس شخصی خود، نشانی خانه، شماره تلفن یا اطلاعات خانواده را در اختیار دیگران قرار دهد.مقایسه؛ یکی از آسیب‌های پنهان فضای مجازی؛ در فضای مجازی، افراد معمولاً بهترین لحظه‌های زندگی خود را نمایش می‌دهند؛ عکس‌های زیبا، موفقیت‌ها، سفرها و شادی‌ها.
کودک ممکن است تصور کند: «همه شاد هستند، فقط من مشکل دارم.»این مقایسه می‌تواند بر احساس رضایت و اعتمادبه‌نفس او اثر بگذارد. به همین دلیل، والدین باید به کودک یاد بدهند که آنچه در فضای مجازی می‌بینیم، لزوماً تمام واقعیت زندگی یک فرد نیست.شاید راه‌حل، ممنوعیت کامل نباشد.مهم‌تر از اینکه بگوییم: «تلفن همراه ممنوع!»این است که یاد بدهیم: «تلفن همراه را درست استفاده کن.»
استفاده آموزشی، جست‌وجوی اطلاعات مناسب، ارتباط با اعضای خانواده و برخی فعالیت‌های خلاقانه می‌توانند مفید باشند؛ اما استفاده بدون هدف، طولانی و بدون نظارت می‌تواند مشکل‌ساز شود.
یونیسف نیز تأکید می‌کند که اثر فضای مجازی بر کودکان به نحوه استفاده و شرایط هر کودک بستگی دارد و مهم است که استفاده از شبکه‌های اجتماعی جای خواب، فعالیت بدنی و روابط واقعی را نگیرد.به جای اینکه فقط به کودک بگوییم: «تلفن همراه را کنار بگذار!» بهتر است خانواده خودش الگو باشد.
چند قانون ساده می‌تواند کمک‌کننده باشد:
۱. تلفن همراه هنگام غذا خوردن کنار گذاشته شود.
۲. تلفن همراه هنگام خواب در اتاق کودک نباشد.
۳. زمان مشخصی برای استفاده تفریحی از تلفن همراه تعیین شود.
۴. والدین بدانند کودک چه برنامه‌ها و شبکه‌هایی را استفاده می‌کند.
۵. کودک بداند در صورت مواجهه با یک پیام، تصویر یا فرد ناشناس، می‌تواند بدون ترس موضوع را با پدر، مادر یا معلم مطرح کند.
۶. زمان کافی برای بازی، ورزش، مطالعه و ارتباط خانوادگی وجود داشته باشد.
۷. قوانین استفاده از تلفن همراه برای همه اعضای خانواده تا حد امکان یکسان و منطقی باشد.
مدرسه نیز می‌تواند در این زمینه نقش مهمی داشته باشد.
در کلاس‌های ابتدایی می‌توان جلسات کوتاهی با موضوع: «۱۰ قانون طلایی استفاده ایمن از فضای مجازی» برگزار کرد.
برای مثال:اطلاعات شخصی خودم را منتشر نمی‌کنم.با افراد ناشناس قرار ملاقات نمی‌گذارم.هر چیزی را که در اینترنت می‌بینم باور نمی‌کنم.اگر چیزی مرا ترساند یا ناراحت کرد، به یک بزرگسال قابل اعتماد می‌گویم.رمز عبورم را در اختیار دیگران قرار نمی‌دهم.قبل از انتشار عکس دیگران از آنها اجازه می‌گیرم.تلفن همراه را جای خواب، ورزش و بازی واقعی قرار نمی‌دهم.هنگام درس خواندن، اعلان‌های غیرضروری را خاموش می‌کنم.به دیگران در فضای مجازی توهین نمی‌کنم.
یادم باشد: فضای مجازی هم بخشی از زندگی اجتماعی ماست و در آن باید مسئولانه رفتار کنیم.

حرف آخر
تلفن همراه نه فرشته است و نه دشمن. این شیوه استفاده ماست که نتیجه را تعیین می‌کند.
کودک امروز باید استفاده از فناوری را یاد بگیرد؛ اما در کنار آن باید یاد بگیرد که چگونه از خودش مراقبت کند، چگونه «نه» بگوید، چگونه حریم خصوصی خود را حفظ کند و چگونه بین دنیای واقعی و دنیای مجازی تعادل برقرار کند.
بیایید به جای اینکه فقط تلفن همراه را از دست کودکان بگیریم، سواد استفاده از تلفن همراه را به آنها آموزش دهیم. زیرا هدف ما این نیست که کودکان از فناوری دور بمانند؛ هدف این است که فناوری در خدمت رشد کودکان باشد، نه اینکه کودکان اسیر فناوری شوند.یک جمله برای یادآوری به والدین: «کودک به تلفن همراه نیاز ندارد؛ کودک به ارتباط، بازی، محبت، امنیت و آموزش درست نیاز دارد؛ تلفن همراه فقط یکی از ابزارهای زندگی اوست.»