بیست و چهارم مرداد ۱۴۰۰، روزی است که طالبان پس از دو دهه بار دیگر بر کابل مسلط شدند، آغاز معمایی تازه در تاریخ معاصر افغانستان. اکنون که پنج سال از آن روز میگذرد، وقت آن رسیده که به سه پرسش پاسخ داده شود: آیا طالبان دستنشانده آمریکاست؟ دستاورد پنجسالهاش چیست؟ و اصرار بر رابطه با آمریکا چه معنایی دارد؟
۱. طالبان، دستنشانده یا بازیگر مستقل؟
طالبان دستنشانده آمریکا نبوده و نیست. ایالات متحده در سال ۲۰۲۱ با آنان توافق کرد تا نیروهایش را خارج کند، اما این توافق نه از روی همدلی، که از سر خستگی و محاسبه راهبردی بود. واقعیت این است که آمریکا طالبان را در فهرست دولتهای «حامی بازداشتهای غیرقانونی» قرار داده و تا امروز، جز روسیه، هیچ کشوری حکومت طالبان را به رسمیت نشناخته است. طالبان همان گروهی است که آمریکا با بمباران آنها را متواری کرد.
۲. امنیت در برابر فقر و محرومیت
اگر بخواهیم منصف باشیم، نمیتوان انکار کرد که یکی از مهمترین تغییرات پنج سال گذشته، کاهش درگیریهای مسلحانه در افغانستان بوده است. بسیاری از شهروندان افغانستان پس از دههها جنگ، نفسراحتی کشیدهاند و امنیت نسبی را تجربه کردهاند. اما این، تمام ماجرا نیست.
در برابر این دستاورد، واقعیت تلخ این است که اقتصاد افغانستان در باتلاق فقر و بیکاری دستوپا میزند. حدود یکونیم میلیون کارگر به دلیل سوءمدیریت بیکار شدهاند و حکومت توان مدیریت این بحران را ندارد. بانک جهانی هشدار داده که قدرت خرید خانوادهها همچنان پایین است.
پس از بهدستگرفتن قدرت، زنان و دختران را از آموزش ثانویه و عالی محروم کرد. بیش از ۲.۶ میلیون دختر از تحصیل در بالاتر از سطح ششم بازماندهاند و زنان افغان امروز «تحت شدیدترین محدودیتهای جهان» زندگی میکنند. دخترانی که روزی در کلاسهای درس و دانشگاهها حضور داشتند، امروز یا خانهنشین شدهاند یا در سن کم به ازدواج اجباری تن دادهاند. این بلایی انسانی است که طالبان با بهره گیری غلط از اسلام بر سر زنان آورده است.