چهارشنبه ۱۱ شهریور ۱۴۰۵ – ۰۹:۰۸
تفسیر زیارت عاشورا (قسمت دوم):
تفسیر «سلام» و «لعن» در زیارت عاشورا و دلالتهای این دو رفتار جمالی و جلالی در سبک زندگی مومنانه
حوزه/ مرور زیارت عاشورا نشان میدهد دو مضمون «سلام» و «لعن» در آن از مضامین پربسامد هستند؛ تکراری که هم پیام دارد و هم راهبرد و در سبک زندگی اسلامی، جایگاه و کارکردی فراتر از دعا و درخواست صرف پیدا میکند.
خبرگزاری حوزه | اشاره: همانطور که در بخش نخست تفسیر زیارت عاشورا که در مقالۀ قبل در سایت حوزه منتشر شد[۱] مرور زیارت عاشورا نشان می دهد چند مضمون اصلی در آن بارها تکرار شده و به اصطلاح پُربَسامد هستند و این تکرار، هم پیام دارد و هم راهبرد است. همانطور که در آن مقاله گفته شد، دو مضمون از مضامین اصلی این زیارت، سلام و لعن است. در راستای تفسیر این دو آموزه مهم در فرهنگ اسلامی، دو پرسش که با محوریت معناکاوی این دو آموزه و دلالتهای آنها در سبک زندگی اسلامی در این نوشتار دنبال می شود این است:
اول: نثار این سلام الهی از زبان ما در زیارت عاشورا و امثال آن از دیگر زیارتها به امام حسین (علیه السلام) و امثال او از معصومان (علیهم السلام) که در اوج قله های کمال و همواره غرق سلام الهی هستند، چه جایگاهی در سبک زندگی اسلامی دارد و به بیان دیگر، این سلام دادن، چه سودی برای آنان و ما دارد؟
[۱] . آدرس مقاله قبل این است:
تفسیر زیارت عاشورا (قسمت اول): تحلیل محتوای زیارت عاشورا به منظور کشف محورهای اصلی زیارت و استخراج الگوی سبک زندگی مومنانۀ مبتنی بر آنها – کد مطلب: – ۱۴۰۶۹۷۶تاریخ نشر: چهارشنبه ۲۴ تیر ۱۴۰۵
https://hawzahnews.com/xfXZP
[۲] . طُوبَی شَجَرَةٌ فِی الْجَنَّةِ أَصْلُهَا فِی دَارِ النَّبِیِّ مُحَمَّدٍ ص وَ لَیْسَ مِنْ مُؤْمِنٍ إِلَّا وَ فِی دَارِهِ غُصْنٌ مِنْهَا : طوبی درختی است در بهشت که تنه آن در منزل رسول خدا (ص) و در منزل هر مؤمن شاخهای از آن هست.
[۳] . توضیح بیشتر در تفسیر معنای سلام به معصومان (علیهم السلام) : سعادت پرور، فروغ شهادت (تالیف استاد برگوار حضرت آیت الله سعادت پرور، صص ۳۸۹ – ۳۸۳) و: ادب فنای مقربان، شرح زیارت جامعه کبیره (تالیف استاد برگوار حضرت آیت الله جوادی آملی)، ج ۱، از ص ۸۹ ـ ۱۰۷.
[۴] . عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: نَحْنُ أَصْلُ کُلِّ خَیْرٍ وَ مِنْ فُرُوعِنَا کُلُّ بِرٍّ فَمِنَ الْبِرِّ التَّوْحِیدُ وَ الصَّلَاةُ وَ الصِّیَامُ وَ کَظْمُ الْغَیْظِ وَ الْعَفْوُ عَنِ الْمُسِیءِ وَ رَحْمَةُ الْفَقِیرِ وَ تَعَهُّدُ الْجَارِ وَ الْإِقْرَارُ بِالْفَضْلِ لِأَهْلِهِ وَ عَدُوُّنَا أَصْلُ کُلِّ شَرٍّ وَ مِنْ فُرُوعِهِمْ کُلُّ قَبِیحٍ وَ فَاحِشَةٍ فَمِنْهُمُ الْکَذِبُ وَ الْبُخْلُ وَ النَّمِیمَةُ وَ الْقَطِیعَةُ وَ أَکْلُ الرِّبَا وَ أَکْلُ مَالِ الْیَتِیمِ بِغَیْرِ حَقِّهِ وَ تَعَدِّی الْحُدُودِ الَّتِی أَمَرَ اللَّهُ وَ رُکُوبُ الْفَوَاحِشِ ما ظَهَرَ مِنْها وَ ما بَطَنَ* وَ الزِّنَا وَ السَّرِقَةُ وَ کُلُّ مَا وَافَقَ ذَلِکَ مِنَ الْقَبِیحِ فَکَذَبَ مَنْ زَعَمَ أَنَّهُ مَعَنَا وَ هُوَ مُتَعَلِّقٌ بِفُرُوعِ غَیْرِنَا.
[۵] . اللَّهُ نُورُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ مَثَلُ نُورِهِ کَمِشْکاةٍ فیها مِصْباحٌ الْمِصْباحُ فی زُجاجَةٍ الزُّجاجَةُ کَأَنَّها کَوْکَبٌ دُرِّیٌّ یُوقَدُ مِنْ شَجَرَةٍ مُبارَکَةٍ زَیْتُونَةٍ لا شَرْقِیَّةٍ وَ لا غَرْبِیَّةٍ یَکادُ زَیْتُها یُضیءُ وَ لَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نارٌ نُورٌ عَلی نُورٍ یَهْدِی اللَّهُ لِنُورِهِ مَنْ یَشاءُ وَ یَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثالَ لِلنَّاسِ وَ اللَّهُ بِکُلِّ شَیْءٍ عَلیمٌ. فی بُیُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَنْ تُرْفَعَ وَ یُذْکَرَ فیهَا اسْمُهُ یُسَبِّحُ لَهُ فیها بِالْغُدُوِّ وَ الْآصال. رِجَالٌ لَّا تُلْهِیهِمْ تجَِرَةٌ وَ لَا بَیْعٌ عَن ذِکْرِ اللَّهِ وَ إِقَامِ الصَّلَوةِ وَ إِیتَاءِ الزَّکَوةِ یخََافُونَ یَوْمًا تَتَقَلَّبُ فِیهِ الْقُلُوبُ وَ الْأَبْصَر: خدا نور آسمانها و زمین است. مثَل نور او چون چراغدانی است که در آن چراغی باشد، آن چراغ درون آبگینهای و آن آبگینه چون ستارهای درخشنده. از روغن درخت پربرکت زیتون که نه خاوری است و نه باختری افروخته باشد. روغنش روشنی بخشد هر چند آتش بدان نرسیده باشد. نوری افزون بر نور دیگر. خدا هر کس را که بخواهد بدان نور راه مینماید و برای مردم مثَلها میآورد، زیرا بر هر چیزی آگاه است. (این چراغ پرفروغ) در خانههایی قرار دارد که خداوند اذن فرموده دیوارهای آن را بالا برند (تا از دستبرد شیاطین و هوسبازان در امان باشد) خانههایی که نام خدا در آنها برده میشود، و صبح و شام در آنها تسبیح او میگویند. مردانی که نه تجارت و نه معاملهای آنان را از یاد خدا و برپاداشتن نماز و ادای زکات غافل نمیکند آنها از روزی میترسند که در آن، دلها و چشمها زیر و رو میشود.
[۶] . أَوْ کَظُلُمَاتٍ فیِ بحَْرٍ لُّجِّیٍّ یَغْشَئهُ مَوْجٌ مِّن فَوْقِهِ مَوْجٌ مِّن فَوْقِهِ سحََابٌ ظُلُمَاتُ بَعْضُهَا فَوْقَ بَعْضٍ إِذَا أَخْرَجَ یَدَهُ لَمْ یَکَدْ یَرَئهَا وَ مَن لَّمْ یجَْعَلِ اللَّهُ لَهُ نُورًا فَمَا لَهُ مِن نُّور: یا همچون ظلماتی در یک دریای عمیق و پهناور که موج آن را پوشانده، و بر فراز آن موج دیگری، و بر فراز آن ابری تاریک است ظلمتهایی است یکی بر فراز دیگری، آن گونه که هر گاه دست خود را خارج کند ممکن نیست آن را ببیند! و کسی که خدا نوری برای او قرار نداده، نوری برای او نیست.
[۷] . عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: نَحْنُ أَصْلُ کُلِّ خَیْرٍ وَ مِنْ فُرُوعِنَا کُلُّ بِرٍّ فَمِنَ الْبِرِّ التَّوْحِیدُ وَ الصَّلَاةُ وَ الصِّیَامُ وَ کَظْمُ الْغَیْظِ وَ الْعَفْوُ عَنِ الْمُسِیءِ وَ رَحْمَةُ الْفَقِیرِ وَ تَعَهُّدُ الْجَارِ وَ الْإِقْرَارُ بِالْفَضْلِ لِأَهْلِهِ وَ عَدُوُّنَا أَصْلُ کُلِّ شَرٍّ وَ مِنْ فُرُوعِهِمْ کُلُّ قَبِیحٍ وَ فَاحِشَةٍ فَمِنْهُمُ الْکَذِبُ وَ الْبُخْلُ وَ النَّمِیمَةُ وَ الْقَطِیعَةُ وَ أَکْلُ الرِّبَا وَ أَکْلُ مَالِ الْیَتِیمِ بِغَیْرِ حَقِّهِ وَ تَعَدِّی الْحُدُودِ الَّتِی أَمَرَ اللَّهُ وَ رُکُوبُ الْفَوَاحِشِ ما ظَهَرَ مِنْها وَ ما بَطَنَ* وَ الزِّنَا وَ السَّرِقَةُ وَ کُلُّ مَا وَافَقَ ذَلِکَ مِنَ الْقَبِیحِ فَکَذَبَ مَنْ زَعَمَ أَنَّهُ مَعَنَا وَ هُوَ مُتَعَلِّقٌ بِفُرُوعِ غَیْرِنَا.