۱۴۰۳/۰۳/۲۷ ۱۱:۳۹
پرسش:
میگویند انسان مؤمن باید همه را برتر از خودش ببیند آیا این موجب کاهش اعتماد به نفس او نمیگردد؟
پاسخ:
یکی از آفات مهم در بندگی انسانها مسئله تکبر و خودبرتربینی نسبت به دیگران است که ریشه بسیاری از خطاها و اشتباهات دیگر است و اگر درمان نشود انسان را مانند ابلیس به سقوط میکشاند و از طرف دیگر برای پیشرفت در دنیا و آخرت نیازمند اعتماد به نفس هستیم. برای دانستن تفاوت این دو و پاسخ سؤال شما لازم است به نکاتی توجه بفرمایید:
1. تکبر؛ یعنی آدمی، خود را نسبت به دیگران به جهت کمالی که در خود میبیند بزرگ شمارد؛ خواه آن کمال را داشته باشد یا نه و خواه آن صفتی را که دارد و به آن میبالد فیالواقع هم کمال باشد یا نه (1) مانند تکبر شیطان نسبت به انسان، آنجا که در پاسخ خداوند که فرمود چرا به آدم سجده نکردی- گفت: من از آتش خلق شدهام و آدم از خاک آفریده شده است. (2)
اعتماد به نفس؛ یعنی، علاوه بر اینکه انسان خودش را مثبت ارزیابی میکند، به این باور هم رسیده که توان کافی برای انجام کارهایش دارد و میتواند از توانمندیهای خود، بهخوبی در جهت نیل به اهدافش استفاده کند؛ به عبارت دیگر خود را باور کرده و توانمندیهایش را بهصورت واقع بینانه ارزیابی میکند و در هر شرایطی، میتواند از این توانمندیها به خوبی استفاده کند و هیچگاه شکستها موجب تغییر این باورها نسبت به خودش نمیشود؛ بلکه شکستها را به خوبی تحلیل و سپس بهعنوان سکوی پرش برای دستیابی به اهداف خود از آن استفاده میکند.
2. با دقت در معنا و مفهوم اصطلاحات فوق، بهخوبی تفاوت آنها روشن میشود. در تکبر که از آن نهی شده انسان بر پایه فریب و بهصورت غیرواقعی، خود را برتر از دیگران میپندارد، ولی در اعتماد به نفس اولاً بر اساس توانمندیهای واقعی به خود امید میبندد تا رشد کند و از همه مهمتر لزوماً انسانی که به خود اعتماد به نفس دارد خود را برتر از دیگران نمیداند. به همین بیان اگر انسان، خود را دارای کمالی میداند و تصور مثبتی از خود دارد، برای اینکه دچار تکبر نشود، باید راه تواضع را در پیش گیرد و هیچگاه به خود نبالد که من دارای چنین کمالی هستم، بلکه از آن توانمندی یا آن صفت کمال، در راه صحیح استفاده کند؛ و نسبت به دیگران متواضع باشد. در واقع بین تواضع و اعتماد به نفس تعارضی نیست و انسان میتواند هر دو را داشته باشد.