۱۴۰۳/۰۳/۱۷ ۱۲:۲۲
پرسش:
اگر منکر حج یا نماز کافر است؛ پس چرا منکر امامت را کافر نمیدانید؟ آیا امامت را ضروری دین نمیدانید؟
پاسخ:
دین اسلام، مجموعهای از عقاید، احکام عملی و اصول اخلاقی است و فرد مسلمان موظف است به همه آنها باور داشته باشد و از آنها تبعیت نماید و نمیشود بخشی را بپذیرد و بخشی را ردّ کند. مشهور در میان گروههای اسلامی آن است که اگر آموزهای از ضروریات اسلام باشد، ردّ و انکارش، به کفر و خروج از اسلام میانجامد. (1) بنابراین، اگرچه هیچ اجباری در پذیرش اسلام نیست، (2) اما کسی که مسلمان است باید به همه آموزههای آن پایبند باشد. با عنایت به این مقدمه، در ادامه در قالب نکاتی، به مسئله امامت میپردازیم تا روشن شود آیا ضروری دین است یا نه و آیا منکرش کافر است یا نه.
نکته اول:
ضروری دین به شکلهای مختلفی تعریفشده است؛ ازجمله اینکه، «امرى را گویند که وضوحش در آن دین به مرتبهاى رسیده باشد که هر که در آن دین داخل باشد داند؛ مگر نادرى که تازه به آن دین در آمده باشد یا در بلاد بعیده از بلاد اسلام نشو و نما کرده باشد و آنها به او نرسیده باشد». (3) ازاینرو میتوان نتیجه گرفت که ضروری دین باید از باورها و است، او از انکارش دست برمیدارد؛ چنین شخصی کافر و خارجشده از اسلام نیست چراکه درصدد انکار نبوت نبوده و همینکه اطمینان یابد که پیامبر صلیالله علیه و آله وجوب حجاب را بیان کرده است، او نیز به آن پایبند میشود و از انکار وجوب حجاب دست برمیدارد.
در همین راستا، بعضی از محققان متذکر شدهاند که در تحقق ارتداد، عنصر علم نیز شرط است و منکر ضروری دین در صورتی کافر و مرتد است که به ضروری دین علم داشته باشد یا این امکان را داشته باشد که به این ضروری دین علم بیابد؛ اما اگر کسی به ضروری دین علم نداشت و امکان دانستن آن را نیز نداشت، کافر و مرتد بهحساب نمیآید؛ به عبارت دیگر اگر کسی بدون علم و آگاهی به اینکه فلان چیز ضروری دین است، آن را انکار کند، کافر بهحساب نمیآید. به این افراد در معارف دینی جاهل قاصر گفته میشود که بدون عناد و صرفاً از روی جهل دست به رد امری در دین میزنند؛ اما افرادی که با علم و از روی عناد با امری ضروری مخالفت میکنند و یا میتوانستند این دانش را کسب کنند، اما کوتاهی کردند (جاهل مقصر)، حکم کفر و ارتداد در مورد آنها جاری است. (5)